Frans Croes

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif Artist and activist at Mechelen
Frans Croes in Den Herten Aas

Frans Croes (Heffen, 30 april 1936 - Mechelen, 19 maart 2011) was een Provoactivist, geëngageerd cafébaas en artiest in de Mechelse binnenstad. Daarna leefde en werkte de kunsttekenaar en -schilder dertig jaar lang aan het Zennegat in Mechelen. Hij wist het gebied van het Zennegat, samen met het Battenbroek, te laten klasseren tot een beschermd landschap. Zijn grafische kunst en zijn persoonlijkheid kregen nog tijdens zijn leven erkenning zelfs vanwege de goegemeente, inzake de Stad waarvan het verguisde vroegere cultuurbeleid hem ooit had aangezet tot een alternatief circuit.

Levensloop

Oudere Heffenaars kenden ongetwijfeld Frans Croes maar voor veel jongeren daar, was hij een nobele onbekende. Hij volgde in 1952-54 houtsnijden aan de Technische Scholen Mechelen (TSM) en toonde daarna zijn talent tijdens avondlessen houtskooltekenen aan de Academies te Mechelen en Antwerpen maar zijn ouders weerhielden hem ervan die te voleinden, naar verluidt omdat ze zijn zwaar drinken aan die artistieke omgeving verweten - als kunstenaar zou hij zichzelf later hoofdzakelijk als autodidact beschouwen. De jonge Croes doolde en verzeilde in gevangenissen en een interneringsinstelling.[1][2][3][4][5] Eén ding staat als een paal boven water: Frans Croes was ginnɘ gɘwoenɘ en dat wisten drommen Mechelaars.

De Godfather van de Mechelse Subcultuur

Provo

In 1964 startte hij de pluralistische jongerenvereniging Mechelse Jeugdstudio vzw, enerzijds een gestructureerde vereniging met allerlei puike realisaties maar anderzijds was er ook de achterban, die meteen naam verwierf als de Mechelse Provo's. Frans Croes werd tot voorzitter uitgeroepen en zou dit blijven tot de vereniging in 1968 opging in de Herten Aas vzw..

Croes schetste die sfeer in 2005: "De Provo's staken de draak met het 'klootjesvolk' op artistieke wijze. [Ze] trokken toen reeds de aandacht naar de milieuverontreiniging en deelden bijvoorbeeld zakjes uit met frisse lucht of gingen flesjes stinkend Dijlewater aanbieden aan de Mechelaars. [Ze] schilderden honderden meters muren vol met provocatieve slogans. 'Happennen' was in ([van de Engelse term] happening). Jongeren trokken de straat op met [schilders]ezels en kwasten en namen plaats te midden op de rijweg: Protest tegen het toen al drukke verkeer in de Stad en een gebrek aan bewegingsvrijheid voor de jeugd. [Ze] maakten plezante wandelingen met op zolders gevonden oude kledij om het chique volk of de burgerij te clownneren; [ze] parodieerden de bourgeoisie."[6]

Cafébaas

Croes begon in 1967 het notoire café Herten Aas aan de Haverwerf.[N 1] Dit oord werd een vermaard verzamelpunt van kunstenaars, alternatievelingen, progressieven en ook een uithuilcafé voor de flowerpowergeneratie van hippies en Provo's. Herman De Coninck droeg er zijn eerste gedichten voor. Nogal onregelmatig verscheen het 'gazetje van herten aas' van de 'Herten Aas Klub'.[7]

Kabouter

Na enkele jaren stond de Kabouterbeweging er stevig in de belangstelling. Croes' verschijning en acties zorgden ervoor dat hij bekend werd als Paps Kabouter.[8][9]

Croes beschreef in 2005 hoe de kenmerkende roze handjes vanaf de Nationale Feestdag van 1970 in het straatbeeld verschenen en de politie een merkwaardige spontane tumultueuze optocht, de prille openbare Mechelse Kabouterbeweging, uiteendreef; hoe hij aangespoord werd zich bij gemeenteverkiezingen kandidaat te stellen, hoe roze geklede langharigen met puntmuts opdoken, hoe plakploegen roze handjes en zelfs grote kaboutervoeten verspreidden. Op straat-, fabrieks- en schoolpleinen werd poppenkast of theater gespeeld en mensen werden toegesproken als in het Londense Hide Park vanaf een houten kist. Het leverde ruim duizend stemmen op, maar geen gemeentezitje.[6]

In het Mechelse artiestenmilieu eind jaren ’60, begin jaren ’70 van de twintigste eeuw verleende aldus Herman De Coninck de eretitel 'Godfather van de Mechelse Subcultuur' aan Frans Croes.[8][9]

Vroegste kunst

Vanaf 1971 en nog volop in de 'Herten Aas'-periode, vatte Croes zijn grafisch werk aan.[10] Enige humor kan men vermoeden achter het pseudoniem waarmee Frans zijn vroegste kunst signeerde: 'Francis Gobelet' - wat men kan uitspreken als "Frans is gobelet" zodat gelijktijdig drieërlei interpreties opgeroepen worden: gobelet is Frans (voor 'kroes') / Frans (hij) is (vertaald) Croes / Frans is (een) kroes (gezien zijn toenmalige bierconsumptie).[10][11]

Zennegat

Midden de jaren '70 verhuisd naar het Zennegat, een op wat zomerweekends na zeer rustige verre uithoek van Mechelen, wijdde Croes zich sinds 1976 volledig aan de kunst.[10]

Hij hield op zijn zolder ook een Vrij Atelier, onder anderen voor zijn leerlinge Anne Mariën, die vooral in het tweede decennium van de 21e eeuw naam maakte.[12][13]

Nadat Croes gedurende enige jaren amper gehuldigd had geweest buiten zijn geboortedorp Heffen, bracht het Cultuurcentrum Mechelen in 2006 naar aanleiding van zijn 70e verjaardag de Retrospectieve Frans Croes. Het werd een overzicht van zijn vroege tot meest recente potloodtekeningen, schilderijen, pastels en aquarellen om zijn ondertussen 30 jaar voltijds kunstenaarsschap (belicht door schepene Frank Nobels) én zijn ietwat ongewone levensstijl (toegelicht door schepene Johan Lamon) extra in de kijker te plaatsen.[14]

Vanonderuit!

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 verwierf Croes als lijstduwer 118 van de 742 stemmen voor de lokale toenmalige beweging 'Vanonderuit!', welke – ternauwernood bekend – bij die eenmalige opkomst net geen anderhalf procentje van de Mechelse kiezers wist te overtuigen.[15]

Op rust

Croes' gezondheid, sinds in 1991 longemfyseem was vastgesteld, speelde hem van langsom meer parten. In 2007 en in het jaar daarop deed hij wegens financiële beslommeringen een niet onaardig aantal van zijn persoonlijke werken van de hand. Vanaf de tussenliggende eindejaarsperiode, ruim boven de ouderdom waarop velen hun loopbaan beëindigen, diende hij zijn inmiddels omvangrijk geraakte kunstproductie geheel stop te zetten. Hij bleef evenwel als reeds enkele jaren opmerkelijk actief op zijn diverse internetblogs.[16][17] Zijn mogelijk laatste publiek bericht, eind 2009, betrof zijn kort ervoor op 101-jarige leeftijd overleden moeder.[18] Uiteindelijk werd hijzelf net geen 75 jaar oud.

FC Herten Aas

Op 2 juni 2011 trok een ludieke optocht met fanfares door de binnenstad van Mechelen onder de naam FC Herten Aas. Dit huldebetoon aan de bij intialen genoemde overledene werd georganiseerd door Bodo Van de Voorde, Sjarel Van den Bergh, Etienne Mylemans, Luc Swinnen, Brice Heyndels en nog enkele andere getrouwen van het voormalig café Herten Aas die zich als een fanclub genoegzaam Frans Croes herinnerden.[19] Voormelde Bodo en schepene Karel Geys bevestigden eind maart 2012, na een parade met majorettenkorps vanaf het Stadhuis, een gedenkplaat aan de Herten Aas, inmiddels een kunstgalerie. "Kabouters blijven altijd bestaan!" besloot Bodo zijn speech.[20]

Werk

Zijn doorbraak als kunstenaar kwam pas na de 'Herten Aas'-periode en een geslaagde drankontwenningskuur, met een tentoonstelling rond Kerstmis 1976, die al gauw een opvolger kreeg.[10]

Het werk van Frans Croes werd door sommigen omschreven als magisch-realisme of surrealisme. Croes zelf had er geen naam voor. Zijn vriend Frans Verleyen, ooit hoofdredacteur van Knack-Magazine, omschreef de beelden als holistische kunst.

Gebruikelijk hield Croes een zomerweekendenexhibitie in zijn thuisgalerie. In juni 2007 bood hij daarbij een zeventigtal van zijn grafische werken te koop aan,[16] waaronder:

De laatste zomertentoonstelling, in 2008, ging gepaard met een openlijke uitverkoop, om mede door medische kosten opgelopen schulden af te betalen.[17]

Naar aanleiding van de tekoopstelling in 2007 had Croes vanuit zijn Home Galerie, Zennegat 14, verklaard: "Wanneer ik sterf, gaat alles naar het Erfgoedcentrum in Mechelen. Mijn andere wens is om hier dan een museum in te richten."[16]

Externe links

Galerij

Filmlinks


Bronnen

  1. Croes, Frans. CV Frans Croes Kunst en nog meer.... Frans Croes Kunst: Expo - Kunstwerken van mij en anderen. Croes' blog op Seniorennet (2005-10-15). Nagezien 2013-02-03.
  2. Croes, Frans. De meer complexe potloodtekeningen, een voorbeeld. Frans Croes Kunst: Expo - Kunstwerken van mij en anderen. Croes' blog op Seniorennet (2005-09-30). Nagezien 2013-02-03.
  3. Croes, Frans. Hoe het ooit begon.... Frans Croes Kunst: Expo - Kunstwerken van mij en anderen. Croes' blog op Seniorennet (2005-07-30). Nagezien 2013-02-03.
  4. Frans Croes. Infotheek. De Standaard (2008-07-12). Nagezien 2013-02-03.
  5. Croes, Frans. Mijn plakkaatverfschilderijen. Frans Croes Kunst: Expo - Kunstwerken van mij en anderen. Croes' blog op Seniorennet (2005-07-19). Nagezien 2013-02-03.
  6. 6,0 6,1 Croes, Frans. Frans Croes en de Kabouterbeweging. Frans Croes Kunst: Expo - Kunstwerken van mij en anderen. Croes' blog op Seniorennet (2005-11-19). Nagezien 2013-02-03.
  7. Cultuurcentrum Mechelen et al.Herten Aas op Mechelen Blogt
  8. 8,0 8,1 Foto uit de oude doos: Frans Croes en café Herten Aas (*). Stadsarchief Mechelen (2011-03-25). Nagezien 2013-02-22. (*) Echter zonder foto van Croes
  9. 9,0 9,1 Foto uit de oude doos: tentoonstelling in café Herten Aas (1969). Stadsarchief Mechelen (2012-08-31). Nagezien 2013-02-22. Mét foto van Croes
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Croes, Frans. Croeskunst. Croes' blog op Skynet. Nagezien 2013-02-22.
  11. Croes, Frans et al.. Frans Croes Kunst: Expo - Kunstwerken van mij en anderen. Croes' blog op Seniorennet (2005). Nagezien 2013-02-23.
  12. 'koen' et al.. Anne Mariën stelt tentoon in MOK. Mechelen Blogt (2012-12-08 e.v.). Nagezien 2013-02-23.
  13. Marlier, Lisa. WAK- Kunstenares Anne Marën. Supo, platform studenten Journalistiek van Lessius Mechelen (nu Thomas More Hogeschool) (2011-04-30). Nagezien 2013-02-23.
  14. Croes, Frans et al.. Na mijn 70ste verjaardagfeest.... Frans Croes Kunst: Expo - Kunstwerken van mij en anderen. Croes' blog op Seniorennet (2006-06-29). Nagezien 2013-02-23.
  15. Gemeenteraad – Antwerpen – Mechelen – Mechelen: Resultaten 2006. 2012 Vlaanderen kiest. Vlaamse Overheid (2012). Nagezien 2018-02-10.
  16. 16,0 16,1 16,2 Cuypers, Kelly. Zwakke gezondheid dwingt kunstenaar tot uitverkoop: 'Waarom zou ik ze allemaal bijhouden?'. Het Nieuwsblad (2007-06-05). Nagezien 2013-02-23.
  17. 17,0 17,1 Bleys, Renilde. Frans Croes geeft expo om uit schulden te geraken - Ongeneeslijke ziekte dwingt kunstenaar tot uitverkoop. Het Nieuwsblad (2008-07-12). Nagezien 2013-02-23.
  18. Croes, Frans. Mijn overleden moeder.... Frans Croes Kunst: Expo - Kunstwerken van mij en anderen. Croes' blog op Seniorennet (2009-12-16). Nagezien 2013-02-23.
  19. EVB (Nieuwsblad). FC Herten Aas eert Frans Croes. Het Nieuwsblad (2011-06-03). Nagezien 2013-02-23.
  20. JSME (GvA). Gedenkplaat Herten Aas onthuld. Gazet van Antwerpen, Regio Mechelen (2012-04-01). Nagezien 2013-02-23.

Voetnoten

  1. Den Herten Aas was opgericht door Frans Croes en Willy Donni (en), welke laatste er na een drietal maanden en wat onenigheden uit trok en vooral als jazzgitarist gekend werd in de Begijnenzolder.