Vorschenborgh

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
(Doorverwezen vanaf Vorschenborg)
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif Old domain outside the city walls, that had been owned by famous families and congregations. At present, a secondary school is located there.
Neoclassicistisch pensionaat en klooster van de Dames de Marie

<googlemap version="0.9" lat="51.014920" lon="4.480822" zoom="16" width="382" height="820" > (C) 51.013800,4.480400 </googlemap>

Colomaplus campus Coloma, eermalig Vorsenborg (Mechelen)

Vorschenborgh is de oudste geweten naam voor een moerasgebied dat gedurende vijf eeuwen eigendom was van de Berthouts, Heren van Grimbergen en van Mechelen. Pas daarna kreeg Vors[ch]enborg[h] praktische betekenis te Mechelen. Het werd welbekend als domein Coloma en heet heden campus Coloma van de secundaire school Colomaplus, in de noordelijkste tip van de wijk Tervuursesteenweg langsheen de Colomalaan bij de Leuvense Vaart. Buitensteedse leerlingen kunnen over de Colomabrug via het stationsparkeerterrein rechtstreeks de tunnel bij de spoorwegperrons bereiken; ook is de E19 via de Jubellaan dichtbij.

Geschiedenis[bewerken]

Na de Heren van Mechelen tot aan de Heren van Hanswijk[bewerken]

In de 16e eeuw werden hier poedermolens opgericht voor het fabriceren van buskruit; vanaf 1550 was Mechelen de belangrijkste opslagplaats voor munitie in de Nederlanden. Echter nadat de Zandpoort in 1546 de lucht invloog volgde in 1567 een tweede, bijna gelijkaardige ramp met de kruitmolens van Vorsenborg (met minder ernstige gevolgen, aangezien het domein buiten de stadspoorten lag).

Het ontruimde landgoed werd verwaarloosd tot aartshertog Albrecht het in 1610 in huur gaf aan Jan Van den Eynde (Ontvanger van Zijne Majesteits domeinen). Deze maakte er een lusthof van, welke zijn schoonzoon, Maximiliaan du Trieu (stadhouder-opperjachtmeester van de Landen van Mechelen) later erfde.

Dalscholieren[bewerken]

Dit fraaie domein werd in 1708 verkocht aan Gaspar Buts, pedel van Sint Rombouts,(bron?) die het meteen aan de Dalscholieren, ook Heren van Hanswijk genoemd, doorspeelde hoewel hun klooster pas in 1727 ten volle de eigendomstitel bekwam.

Een Franstalige kaart die de situatie in 1747 weergeeft, noemt het domein 'Wossenbourg' en een Nederlandstalige uit 1750 toont 'Vossenborgh'.[1][N 1] Toen, tijdens de jaren 1750-1753, werd de Leuvense Vaart gegraven. Hierdoor werd een flink stuk van Vorsenborg onteigend en kwam de voorkant van het gebouw vlak aan de vaartoevers te liggen. De Dalscholieren gebruikten het goed als retraiteverblijf tot Jozef II (de Keizer-Koster) ook het klooster van Hanswijk ontbond in 1783.[2] Er kwam opnieuw, doch kortstondig, een poederfabriek.

De Coloma-periode[bewerken]

In 1786 werd het hele domein verkocht als 'zwart goed' (onteigend kerkelijk bezit) aan Messiere Jean Ernest Guîlain Xavier Coloma, baron van Sint-Pieters-Leeuw, van een Catalaans geslacht dat al in de 16e eeuw in de Nederlanden was verzeild. De naam Vorsenborg veranderde in Château de Coloma (Colomakasteel) maar het zou vooral algemeen bekend worden als het Domein Coloma.

Als kunstkenner verdiende Jean-Ernest Coloma zijn sporen. Om een testamentaire verplichting na te komen, moest hij jaarlijks 40.000 gulden besteden aan kunstwerken of ze uitdelen aan de armen. Domein Coloma werd een waar lusthof. De ingang werd extra in de verf gezet door een monumentale poort die afkomstig was van het afgebroken kasteel van Willebroek.[N 2] In de tuin vond men vijvers, watervallen, fonteinen, terrassen, bruggetjes, een Zwitsers chalet, een Romeinse ruïne en een grot (geïnspireerd door de vorm van de Bosporus). Baron Ernest was één van de hoogste leden van de in 1771 opgerichte vrijmetselaarsloge La Constante Fidélité Malines, welke in die tijd nog niet tegen religie gekant was.

De baron bleef ongehuwd en na zijn dood in 1825 verkochten zijn erfgenamen het domein.(bron?) Het lusthof werd een openbare tuin en het kasteel werd een café-restaurant (een ontmoetingsplaats voor rijke burgerfamilies). Tijdens deze periode werd ook de eerste spoorwegverbinding op het Europese vasteland aangelegd, vlakbij het domein. Dit feit verhoogde het aantrekkingspotentieel van het domein.

Instituut voor opvoeding en onderwijs[bewerken]

In 1846 werd het domein eigendom van de congregatie Les Dames de Marie, die er een pensionaat voor Juffrouwen van Goede Stand, maar wel in de Franse taal, oprichtte in een imposant neoclassicistisch gebouw.[3] De nabijheid van de Centrale Werkplaats van de Belgische Spoorwegen veroorzaakte een dichtbevolkte arbeidersomgeving en in 1898 werd de parochie Sint-Jozef-Coloma gesticht. In 1902 voerde de congregatie haar opvoedingsinspanningen op met een kosteloze school voor meisjes uit de buurt: de "école des pauvres". Bombardementen in 1944 bedoeld tegen 't 'Arsenaal' (de toenaam van de Centrale Werkplaats) noopten tot een vrijwel complete wederopbouw van het klooster; de feestzaal had stand gehouden en werd nog als sportzaal benut. Gespreid over de 20e eeuw werden tot in 1978 ook schoolgebouwen toegevoegd,[N 3] die echter samen met een jachtpaviljoen van baron Coloma plaats ruimden voor een nieuwe vleugel, evenwijdig aan de Colomalaan, zodat de Colomaplus campus Coloma ontstond, onder de koepel van de vzw Katholiek Onderwijs De Pelgrim. Tijdens de ganse schoolperiode was de term 'Coloma' in gebruik gebleven; pas begin 21e eeuw rakelden verscheidene overheden de historische naam 'Vorschenborg[h]' op.[N 4]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  1. Gimycko [pseudon.]; Luc [pseudon.] et al [bloggers]. Anomaliën ?. Mechelen Blogt (2009-01-16 tot 17). 'Wossenbourg' cf. 6e wegenkaartje in de begintekst, 'Vossenborgh' cf. kaartje in reactie van 23.41 uur. Nagezien 2013-04-26
  2. 20 pastoors in Hanswijk. KerkNet Vlaanderen. Nagezien 2013-05-09.
  3. De Noter, Jan-Baptist (document); Regionale Beeldbank (bijschrift). Historische aantekeningen bij Vorschenborg, het buitengoed van de heren van Hanswijk. Regionale Beeldbank (Mechelse regio). Nagezien 2013-04-22.

Voetnoten[bewerken]

  1. Hoewel 'vossen' in het Mechels 'vossɘ' ware geweest, houdt Mechelen Mapt het ook voor de mid-18e-eeuwse benaming van het domein resoluut op 'Vorschenborg[h]', wetende dat de gladde diertjes in het dialect 'vɘussɘ' heten en Vɘussɘnbɘurg waarin de ' r ' wél in bɘurg gehoord wordt, door een niet-Mechelaar vrijwel vanzelfsprekend verkeerd begrepen kon worden en foute vernederlandsing tot 'Vossenborgh' zal veroorzaakt hebben. Nog lang erna bleef de Algemeen Nederlandse spelling 'vorsch', als in een 19e-eeuws gedicht van een leraar te Mechelen blijkt. In hedendaagse teksten is evenwel 'Vorsenborg' aangewezen, gezien ook andere namen spellingswijzigingen ondergingen en de Vorsenborgstraat. Deze en de op een bedrijvigheid wijzende Poedermolenstraat liggen in een tuinwijk een eindje ten zuiden van de locatie, nabij de Beukstraat. De eerste, tegenover de Hanswijkbeekstraat, wordt door Google Maps getoond zonder benaming, wijl Open Street Maps en Bing het woord 'Hanswijkbeekstraat' foutievelijk op de Grensstraat (in Hofstade) plakken en 'Tervuursesteenweg' respectievelijk niets op de locatie van de Hanswijkbeekstraat (in Mechelen naar de grenslijn met Zemst achter de huizen van de Voetbalstraat toelopend).
  2. De fameuze poort diende in 1968 te verdwijnen voor de bredere vernieuwde Colomabrug.
  3. De laatste 20e-eeuwse nieuwbouw was in 1976 maar in 1978 werd de oranjerie van rond 1900 met enkele dienstgebouwtjes herbestemd tot klaslokalen.
  4. 'Vorschenborg[h]' verving 'Coloma' terwijl ook in de binnenstad quasi vergeten namen van alomgekende sites herbruikt werden alsof ze altijd zo genoemd zijn geweest. Met de gelijktijdige herbestemming van de Colomakerk na de afschaffing van de parochie St.-Jozef-Coloma, hoeft het pas sinds die tijd opnieuw Hof van Coloma genoemde deel van het Klein Seminarie, slechts te concurreren met de Colomalaan en de Colomabrug want de opeens 'Coloma'+ genoemde Ham (met 'campus' hoewel de hogeschool aldaar bij Thomas More hoort en ook deze laatste geen universiteit is — Vergt 21e-eeuwse aanmatiging een 'campus crèche'?) houdt al enig evenwicht met de campus Coloma in situ. Met de Colomastraat in een vierde Mechelse buurt, heeft de term Coloma niet bepaald een klare geografische betekenis.