Sint-Pieters-en-Pauluskerk

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif Church of Saints Peter and Paul in Mechelen
Zicht vanaf de Veemarkt op de Sint-Petrus-en-Pauluskerk

Bezig met het laden van de kaart...

De frequent Sint-Pieterskerk genoemde barokke Sint-Pieters-en-Pauluskerk,[N 1] in de Keizerstraat naast de Blokstraat en dus net bij de Veemarkt, hoort sedert het vertrek van de jezuïeten, haar bouwheren, bij de gelijknamige Mechelse parochie.

Sindsdien wordt de nabije kerk die eerder deze rol had vervuld en inmiddels verdween, Oude Sint-Pieterskerk geheten.

De Oude Sint-Pieterskerk[bewerken]

Aan de overzijde langsheen de Keizerstraat stond op Sint-Pietersberg de smallere oorspronkelijke Sint-Pieterskerk. Opdat Margareta Van Oostenrijk haar vlot privé kon bezoeken, werd vanuit het Hof van Savoye een besloten passage naar het koor gebouwd over de huidige Korte Maagdenstraat; in een huisgevel zijn daar nog steeds sporen van te zien. Aan weerszijden van een toegang in de kop van de zijbeuk aan de Keizerstraat raakte het eertijds bijhorende (kleinere) kerkhof tijdens de late 16e en de 17e eeuw geleidelijk aan volgebouwd.

Enkele jaren nadat de huidige ‍'Sint-Pieters'  de parochiale functie had overgenomen, werd het gotische gebouw met vijftig meter hoge westertoren afgebroken. De tegen de vroege 19e eeuw geheel vrijgekomen ruimte en het destijdse (grotere) kerkhof langs de Gerechtstraat, het Sint-Pietersplein dat tot bij het einde van die eeuw tot veemarkt diende,[1] raakten ingepalmd zodat van de Sint-Pietersberg slechts de gelijknamige straat onbebouwd bleef.

De huidige Sint-Pieters-en-Pauluskerk[bewerken]

De aartshertogen Albrecht en Isabella deden in 1611 afstand van het Paleis van Margareta van York voor de inrichting van een noviciaat en een college van de jezuïeten die zich dan te Mechelen vestigden. Hun eerste kapel werd te klein en hetzelfde overkwam de nieuwere en grotere — die is nu de foyer van de Stadsschouwburg. Ze lieten een monumentale klassieke barokkerk ernaast bouwen in de periode 1669 tot 1694; van de originele plannen werd evenwel afgeweken voor de pas in 1709 voltooide geveltop. Aan dit verhaal is de toeloop naar een in 1659 bekomen relikwie niet vreemd: een stuk uit de arm van de eerste jezuïet die als missionaris naar verre streken ging.

Naar deze Franciscus Xaverius zijn er tal van verwijzingen in het interieur. Uit de bouwperiode stammen onder meer de heel bijzondere aan elke kant doorlopende rij biechtstoelen, gesculpteerd door Nicolaas van der Veken en leerlingen uit zijn atelier, evenals de preekstoel waarin Hendrik Frans Verbruggen met allegorische figuren de verspreiding van het geloof over de destijd bekende vier werelddelen toonde; Oceanië was nog niet ontdekt.

Toen de jezuïetenorde bij pauselijke brief van Clemens XIV in 1773 was opgeheven, kwam hun kerk met eind 1777 door keizerin-weduwe Maria Theresia verleende toestemming ten dienste van de parochie met zodus Oude Sint-Pieterskerk. Na wereldwijde herroeping van de brief in 1814, verwierf de orde in 1900 de eertijdse Onze-Lieve-Vrouw-van-Leliëndaalkerk; de voorgeschiedenis verklaart waarom Mechelaars haar als "de jezuïetenkerk in den Bruul" met die straatnaam aanduiden.

Varia[bewerken]

  • In november 2012 was het kerkportaal het toneel van de Mechelse 'Boterhammekesprotesten', een ludieke actie tegen de enige tijd ervoor gegeven GAS-boete aan enkele studenten van het Sint-Romboutscollege wegens het gezeten buiten op de zeer brede kerktrappen, nuttigen van hun lunch.
  • De Sint-Pieters-en-Pauluskerk is de eerste historische kerk in Mechelen met voltooide 21e-eeuwse restauratie. Het sluitstuk werd in 2016 de geheel met dimbare LEDs uitgeruste lichtinstallatie, die ook digitaal wordt aangestuurd. De Mechelse dienst Monumentenzorg had er namelijk op gestaan gepaste sferen te kunnen creëren voor onder meer kerkdiensten, concerten en recepties.[2]

Galerij[bewerken]

Filmlinks[bewerken]

'Sint Pieter en Paulus' (K.F.K.M.)


Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  • Bouwen door de eeuwen heen in Vlaanderen deel 9n, p. 250 e.v.
  1. Gerechtstraat (ID: 113715). De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed. Nagezien 2016-05-07.
  2. Fosfari Lighting past mee verlichting Sint-Pieter- en Paulkerk aan. MadeInMechelen (2016-04-28) Nagezien 2016-04-29.

Voetnoten[bewerken]

  1. 1,0 1,1 Over de juiste of minder correcte namen van de kerk is er weinig eensgezindheid. Naar verluidt zou de parochiekerk officieel 'Sint-Petrus en Sint-Paulus op visitatie bij de heiligen Sint-Ignatius en Sint-Franciscus Xaverius' heten, welke reeks Latijnse heiligennamen niet alleen wat lang is maar ook de tautologie van heilige sinten inhoudt. Vermits de jezuïetenheiligen de kerk nalieten aan een naar de apostelen genoemde parochie, leest men geregeld Sint-Petrus- en Sint-Pauluskerk of Sint-Petrus-en-Pauluskerk. Vervelend is, dat geen kat het gemiauwd krijgt: in spreektaal luidt de eerste kerkheilige steevast Sint-Pieter, Vlaamser dan Sint-Peter en correct AN. Men schrijft 'bijgevolg', louter in België sinds 2007, ook wel eens "Sint-Pieter en Sint-Paulkerk", met de in het Duits, Engels en Frans gewone naam voor deze Paulus maar in Vlaanderen of Nederland worden van de vele Sint-Paulusparochies slechts uiterst weinig ooit, als alternatief, Sint-Paulsparochie genoemd (van Vollezele, Gent en Antwerpen en voor Oostende noemt men soms een 'Sint-Pieter en Sint-Paulskerk'); verouderd hoort men hier en daar nog officieus Sint-Pauwelskerk. Sterker nog: Zonder genitief-s die thuishoort in samenstellingen met bijvoorbeeld Sint-Baaf, -Jan, -Michiel, -Rombout en ook -Pieter want 'Sint-Pieterkerk' of 'Sint-Pieterparochie' blijkt 50 keer zeldzamer, bestaat er zelfs geen enkele "Sint-Paulparochie" — dan geldt zulks ook voor de parochiekerken. Deze sint wordt blijkbaar slechts door radicale nieuwbakkers zo vernederlandst of toeristisch geglobaliseerd. We hebben tenslotte nog wel een Zwarte maar toch ook geen "Sint-Piet". Daarentegen is er op tal van plaatsen een Sint-Pieterskerk en te Mechelen blijft dit de zeer gebruikelijke verkorte naam voor... zegge en schrijve de Sint-Pieters-en-Pauluskerk, hoewel...
    De spelling blijkt voor St.-Petrus of Sint-Pieter gelijk problematisch, vooral zonder expliciet 'Sint' bij Paulus: Vast staat, dat een koppelteken verplicht is in Sint-Pieter, ook in Sint-Paulus. In de praktijk noemen we hen nooit "de sinten Pieter en Paulus". Is 'Sint-Pieter en -Paulus', met weglatingsteken wegens 'Sint' OK? Goed Nederlands zou een 'Pieters- en Pauluskerk' kunnen zijn, met weglatingsteken wegens 'kerk'. Soms leest men Sint-Pieters- en Pauluskerk; nagenoeg nooit met beide weglatingstekens 'Sint-Pieters- en -Pauluskerk' maar dit wél zonder die spaties: dan zijn deze drie streepjes koppeltekens, zoals in kruidje-roer-me-niet, en vormen de HH. Petrus en Paulus (met gezamenlijk hoogfeest op 29 juni) bij elke voor hen in parochiale context gebruikelijke gezamenlijke benaming een woordgroep in de samenstelling met kerk of met parochie. Maar Sint-Pieters en Pauluskerk blijkt ongeveer even gewoon al lijkt het niet aan een taalregel te voldoen. Beslist de Taalunie ooit dat u fout koos, u was in wellicht goed en zeker talrijk gezelschap. Alsnog spelt Mechelen Mapt in titels de kerknamen met overal koppeltekens.