Refugie

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
(Doorverwezen vanaf Refuge)
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif The former refuge houses in Mechelen, of distant abbeys and monasteries
Refugie van Sint-Truiden aan 't Groen Waterke te Mechelen

Het refugehuis of korter het of de refugie (of als in het Latijn het refugium)[N 1] van een in een tamelijk verre streek gevestigde rooms-katholieke abdij of klooster kon een functie hebben in strikte betekenis als toevluchtshuis, waarin ook archieven en kostbaarheden veilig gesteld waren. Daarnaast deed het veelvuldig dienst als retraiteoord en kon het de rol vervullen van een onofficiële ambassade of consulaat, lobbying centre en antenne in een invloedrijke stad.

Gezien Mechelens historisch belang vooral in de 15e en 16e eeuw en ook daarna als zetel van de primaat van de kerkprovincie België (sinds lang voor de onafhankelijkheid van de gelijknamige staat, Belgica en Belgium geheten), die in elf gevallen een kardinaal en dus potentieel adviseur van de paus was, zal het niet verbazen dat er een groot aantal refugies binnen de stadsmuren gevestigd zijn geweest.

Van langsom verloren de refugies hun reden tot bestaan. Als ze dan niet verkocht werden en/of een geestelijke herbestemming kregen, dienden ze als luxueuze stadsresidenties voor abten, of raakten al dan niet in verval als vastgoedinvestering. De tijdsgeest van de 18e eeuw, met bemoeiingen van 'Keizer-Koster' Jozef II, steeds meer sluitingen van abdijen en conventen en uiteindelijk de Franse Revolutie, bespoedigden hun verdwijning.[1]

Enkele van de gebouwen staan nog recht:

Andere refugia, voornamelijk 15e- en 16e-eeuwse, werden afgebroken of onherkenbaar verbouwd:

Externe links[bewerken]

Refugie van Grimbergen aan achterzijde
  • Bij de betreffende refugies vermelde bronnen kunnen hieronder aangeklikt worden voor meer gedetailleerde, vooral historische en beschrijvende informatie want Onroerend Erfgoed blijkt niet steeds over de meest actuele gegevens te beschikken.

Bronnen[bewerken]

  1. (fr) van Wijnendaele, Jacques. Les refuges d’abbayes à Bruxelles sous l’Ancien Régime p. 13. Website auteur. Nagezien 2014-03-09.
  2. Mechelen: Het Groen Waterke en de refugie van Sint-Truiden. Alcide, Marc. Nagezien 2013-08-01. Vermeldt "Tekst: J. NECKERS, Mechelen zoals J.B. De Noter het zag, p. 114."
  3. Refugium van Sint-Truiden (ID: 59211). De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2013-08-01.
  4. Refugium van de cisterziënzerabdij van Villers (ID: 59191). De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2013-08-01.
  5. Refugium van Tongerloo (ID: 59213). De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2013-08-01.
  6. Refugium van Grimbergen (ID: 59173). De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2013-08-01.
  7. Refugie van de abdij van Rozendaal (ID: 3827). De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2013-08-01.
  8. (fr) Abbaye de Saint-Hubert. Wikipédia. (Voor wie in het enige Nederlandstalige Wikipedia-artikel ter zake te weinig abdijgeschiedenis vindt)
  9. (fr) Laenen, J.. In memoriam G. van Caster. Cercle archéologique – Bulletin – Tome XXV – Malines 1920 p. 85. H. Dessain, Mechelen i.o. van Cercle archéologique, littéraire et artistique de Malines. Nagezien 2013-08-01. (Vermeldt in bibliografie: 13. Acte de la vente du refuge de l'abbaye bénédictine de Saint-Hubert en Ardenne, à Malines, aux administrateurs de l'hospice Oliveten.)
  10. Het Spijker, een statig gebouw. Stad Mechelen. Nagezien 2016-03-17.
  11. Berlemont, Frans. Water in de straten van Mechelen, deel II. p. 78. J. Stevens, Mechelen (1980)
  12. Ingangspoorten : a) ... b) ... c) Refugie van Averbode, Bruul 93.. Regionale beeldbank van (onder meer) Mechelen. Nagezien 2014-03-07.
    Zicht op de refugie van de abdij van Averbode aan de Bruul, 1790. Regionale beeldbank van (onder meer) Mechelen. Nagezien 2014-03-07.
    Historische aantekeningen bij de refuge van de abdij van Averbode. Regionale beeldbank van (onder meer) Mechelen. Nagezien 2014-03-07.
  13. 13,0 13,1
    Norbertinessenpriorij Onze-Lieve-Vrouw van Leliëndaal (ID: 3851). De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2013-08-01.
    Huis van de proost van Leliëndaal Bruul 52. Regionale beeldbank van (onder meer) Mechelen. Nagezien 2014-03-08.
  14. Zicht op het refugie/refuge van de abdij van Sint-Bernards-aan-de-Schelde (Hemiksem) en.... Regionale beeldbank van (onder meer) Mechelen. Nagezien 2013-08-01. (met tekening door Jan-Baptist De Noter)
  15. Sint-Jozefinstituut (ID: 59147). De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2013-08-01.

Voetnoten[bewerken]

  1. De Woordenlijst van de Nederlandse taal kent weeral geen woord voor dit in Vlaanderen gewone begrip. Wikipedia vermeldt de drie termen als hier in de hoofding (met meervoud voor de Latijnse term: refugia). Onroerend Erfgoed van de Vlaamse overheid houdt het op refugiehuis en althans te Mechelen hoort men ook refuge.
  2. Bronnen zijn wat tegenstrijdig: 'omstreeks 1500' of 'van 1551'.
  3. Slechts Onroerend Erfgoed schijnt abdij van Saint-Hubert meer doorgedreven te vertalen als 'abdij van Sint-Huibrecht'; de heilige is alvast heden te Mechelen gekend als Sint-Hubertus en elders heet men de abdij wel eens bij die naam.
  4. 4,0 4,1 Graaf Godfried met den Baard stichtte behalve de abdijen van Dielegem [Jette] (1095) en van Groot-Bijgaarden (1133), ook die van Vorst (1107) en voltooide de in 1086 door zijn inmiddels overleden broer gestichte abdij van Affligem.