Philippe Van Boxmeer

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif Architect from Mechelen
Lakenhalle, Belfort en omgebouwde onvoltooide Keldermansvleugel
met uiterst links het huis In den Boer à la Mode

(Laatste kwart van de 19e eeuw)

Philippe Van Boxmeer, geboren te Mechelen in 1863 en overleden in 1955, was een architect. Hij was zowel ontwerper als bouwmeester van een aantal Mechelse gebouwen en werd in 1893 aangesteld tot Mechels stadsarchitect.[1]

Biografie

Werken

In 1880 was Philippe Van Boxmeer begonnen met de restauratie aan het Mechelse Hof van Savoye, het voormalige paleis van Margareta van Oostenrijk (nu rechtbank), in de Mechelse Keizerstraat.[2]

Tussen 1900 en 1901 wijzigde Philippe Van Boxmeer het grondplan van de Kerk van Onze-Lieve-Vrouw-van-Leliëndaal in de Bruul. Hierdoor werd vanaf dan de zijde langs de kant van deze winkelstraat, met twee kleine deurtjes, beschouwd als de voorkant.

Het huis “De Beitel, de Passer en ‘t Penseel” op de Mechelse Grote Markt nr. 19 werd in 1902 door hem gerestaureerd,[3] net zoals het voormalige stadhuis “Beyaert” (nu het postkantoor op de Mechelse Grote Markt nr. 1).

Ook het huis “Den Duytsch”, gelegen aan de Mechelse Korenmarkt, werd verfraaid door Philippe Van Boxmeer.[4]

Philippe Van Boxmeer was zowel bouwmeester als ontwerper van de neogotische Sint-Libertuskerk (1911-1913) op Nekkerspoel / Pasbrug.[5] Van Boxmeer was een architect die de moderne technieken van zijn tijd kende, dus gebruikte hij in de Sint-Libertuskerk een stalen dakstructuur, voor zowel de spanten als de gordingen.[6]

Mechelse Belfortstrijd

Ook hielp Philippe Van Boxmeer, in samenwerking met de Gentse architect Pierre Langerock (1859-1923),[7] mee aan de restauratie en uitbreiding van het Mechelse stadhuis in 1889.[8] Dit omvatte het ooit deels opgetrokken voorziene nieuwe paleis voor de Grote Raad of de Keldermansvleugel — voltooid tussen 1900 en 1911 (Van Boxmeer bouwde deze vleugel af naar de oorspronkelijke plannen van Rombout II Keldermans) — en de Lakenhalle (waarbij ideeën werden uitgewerkt voor een verdere uitbouw van het Belfort-idee).[9]

De bouw van de Keldermansvleugel hield wel in om het huis “In de Boer à la Mode” te verhuizen van het begin van de Befferstraat naar de Grote Markt.[10]

Het restauratieproject lokte hevige tegenstand uit in Mechelse en nationale kunstenaarskringen, waaronder Alfred Ost, maar ook door een pak van diens collega’s, waaronder de schrijvers Cyriel Buysse, Georges Eekhoud, Max Rooses en Stijn Streuvels, de kunstschilders Emile Claus en Willem Geets, de architect Victor Horta en, niet te vergeten, de Mechelse kanunnik Willem Van Caster en de Mechelse schrijver Prosper Verheyden.[11]

In tekeningen en pamfletten en met manifestaties en andere acties (zoals een referendum door de “Vereniging tot behoud van natuur-en stedenschoon” van Antwerpen), riep Alfred Ost iedereen op zich uit te spreken tégen de Mechelse bouwplannen en voor het behoud van wat er was.

De Nederlands/Vlaamse kunstschilder Jakob Smits reageerde toen als volgt:

“…Aan mentaliteiten van ’t akabiet van uwen ‘Echevin des Beaux Arts’ die als modeltype kan dienen voor al de anderen, Mechelse en Brusselse tot Molse toe, - aan zulke mentaliteiten is niets te verbeteren. Het enige middel is: Doodschieten. En dan nog worden ze als ‘champignons’ dadelijk door een dito exemplaar vervangen...”

Dit was een monumentenstrijd-avant-la-lettre,[12] dat onder andere door de licentiaat kunstgeschiedenis Herman Stynen,[13] in 1985, werd behandeld in zijn artikel “De Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen – Een terugblik over de periode van 1835 tot de Jaren Zestig” en dat de gewezen inspecteur van AROHM Francis Brenders,[14] in 1987, beschreef in zijn artikel “Het stadhuis van Mechelen – Groei, verval en restauratie”.

Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en 
Kunst van Mechelen

Opgericht op 24 maart 1886 in herberg Le Globe  op de Botermarkt hielden, naast de architecten Philippe Van Boxmeer, Joseph Huyghebaert en Alexander Aerts en zijn broer, decoratieschilder en academieleraar (Jan) Willem Aerts, de spoorwegbeambte Leopold Van den Bergh, jurist en kandidaat-notaris Constant Vervloet, boekhandelaar Henry Cordemans (De Bruyne), Hyacinthus Coninckx, Louis Cabuy, Emile en François Van der Auwera en Charles Van Haesendonck de 'Kunstminnende Kring - Van dit tot Beter' boven de doopvont.

Doch, na enkele maanden werd de benaming gewijzigd in 'Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen', wat spoedig werd verfranst tot 'Cercle archéologique, littéraire et artistique de Malines'. Die Franse benaming zou lange tijd gangbaar blijven, gezien de tijdsgeest van toen en het burgerlijke karakter van het genootschap. De teksten waren veelal in het Frans maar van een half artikel (aangaande het Stadsarchief) in het Nederlands in het eerste jaarboek evolueerde dit naar toch bijvoorbeeld nog één uitgebreid (over in Portugal gehangen schilderijen van een Mechelaar) in het Frans in 2012.[15]

In de 21e-eeuwse versie was de gedachte achter het oprichten van deze kunstkring, de Mechelaars meer belangstelling bij te brengen voor hun eigen roemvolle geschiedenis,[16] al bleef het veeleer een elite  onder de Mechelaars en ook hedendaagse publicaties komen niet voordeliger  op de website van de door de Stad gesubsidieerde vereniging ‍ ‍[17] en blijven daardoor wel eens ouderwets lang in de pijplijn hangen.

Bibliografie

Boeken en artikels:

  • De la restauration des halles du palais du Grand Conseil à Malines. Bulletin du Cercle archéologique, littéraire et artistique de Malines vol. I, p. 17 -22. Cercle archéologique, littéraire et artistique, Malines (1889)[N 1][15]
  • Le prétendu plan original de la tour de Ste Waudru A Mons - ne serait-il pas plutôt un ancien plan de notre tour Malinoise? Bulletin du Cercle etc vol. I, p. 55 -61. Cercle archéologique etc, Malines (1889)[15]
  • Ce que révèlent les ruines du palais du Grand Conseil - Mémoire sur les maisons de la rue de Beffer destinées à servir d'emplacement au nouvel Hôtel des Postes Bulletin du Cercle etc vol. XIV, p. 173 -209. Cercle archéologique etc, Malines (1904)[15]
  • La restauration de l'hôtel de ville de Malines Bulletin du Cercle etc vol. XV, p. 217 -245. Cercle archéologique etc, Malines (1905)[15]
  • Steenockerzeel et Hummelghem et leur seigneurs. Diest (1930)[18]
  • Beeld eener middel-eeuwsche Brabantsche stadsregeering. De Brabantsche Folklore 90. Brussel (1936)[19]

Varia

  • Of er een (familiaal) verband bestaat tussen Philippe Van Boxmeer en de Mechelse aannemer Hendrik Van Boxmeer, die de sokkel van het Christusbeeld - als herinnering aan de Boerenkrijg – in september 1898 metselde naast de ingang van de Mechelse Sint-Romboutskathedraal, is (tot op heden) niet geweten.[20]
  • Ook is niet (direct) bekend of de gebroeders Jan en Hendrik Van Boxmeer, eigenaars van het Mechelse bedrijf ACOMAL (die terechtstonden voor de krijgsraad van Mechelen op 20 juli 1945 voor economische collaboratie tijdens de Tweede Wereldoorlog), verwanten waren van Philippe Van Boxmeer.[21]

Literatuur

  • Tambuyser, Rafaël. In memoriam 'Filip Van Boxmeer' (1863-1955). Handelingen van de K.K.O.L.K.M. vol. LIX, p. 16 -24. Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst, Mechelen (1955).[15]
  • Feyaerts, Jozefien. Philippe Van Boxmeer (1863 – 1955), stadsbouwmeester van Mechelen van 1893 tot 1913. Handelingen van de K.K.O.L.K.M. vol. CXVII, p. 131 -192. Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst, Mechelen (2013).[15]

Externe links

Bronnen

  • Oorspronkelijk opgegeven bronnen voor Bibliografie: op inmiddels door valsaard herbruikt of geroofd en misleidend domein genk.com Nagezien 2019-03-09, veiligheidshalve in broncode verborgen.
  1. Bergmans, Anna; Denslagen, Wim et al.; De Maeyer,Jan (red). Negentiende-eeuwse restauratiepraktijk en actuele monumentenzorg p. 251. KADOC, Leuven (1999) Nagezien 2019-03-16.
  2. VIOE – Rechtbank
  3. Heldhaftig Mechelen
  4. Mechelen Blog - Den Duytsch
  5. VIOE - Parochiekerk Sint-Libertus
  6. Mechelen Blogt
  7. Pierre Langerock
  8. VIOE – Uitbreiding Stadhuis Mechelen
  9. Stedentips voor trips
  10. VIOE - Stadhuis en voormalige Lakenhal
  11. Negentiende-eeuwse restauratiepraktijk en actuele monumentenzorg – Jan de Maeyer – p. 39
  12. Vreemde toren. Mechelen Blogt.
  13. Herman Stynen
  14. Administratie Ruimtelijke Ordening, Huisvesting, Monumenten en Landschappen
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 Leriche, Michel; Van der Jeught, François. Repertorium van de inhoudstafels van de Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen 1889 tot 2017 (Pdf). Stadsarchief, Mechelen (2017). Nagezien 2019-03-16.
  16. Van der Jeught, François. Een kring met traditie voor een stad met geschiedenis. Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen (2011). Nagezien 2019-03-16.
  17. Lid worden?. Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen (2009). Nagezien 2019-03-16.
  18. Parochiekerk Sint-Catharina (ID: 41354). Inventaris bouwkundig erfgoed. Onroerend Erfgoed van de Vlaamse Overheid. Nagezien 2019-03-16.
  19. Wetzer, Antonius F. A. M. (Ton). Jacob van Oudenhoven. Bossche Encyclopedie. Auteursproject. Nagezien 2019-03-16.
  20. Cultuurraad Mechelen
  21. Verslag

Voetnoten

  1. Dit artikel door Van Boxmeer is, na een bliblotheekreglement en groet aan de lezer, het eerste in het 1e jaarboek van de Cercle archéologique etc (huidige K.K.O.L.K.M.).