De Oude Zwemdok

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
(Doorverwezen vanaf Oude Zwembad)
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif The former swimming pool of the City of Mechelen
'‍'Dɘn Aovɘn Dok'‍'

Het voormalig stedelijke zwembad in Mechelen – ook in de omstreken gekend als De Oude Zwemdok ofte ‍'Dɘn Aovɘn Dok'‍ – is een landmark. Dit etablissement was gelegen tussen de Afleidingsdijle en de Keerdok, aan het Rode Kruisplein. Het is, samen met het in datzelfde gebouw ondergebrachte oud douanekantoor, onderhevig aan het project Den Dok ter renovatie en herbestemming.[1]

Geschiedenis[bewerken]

Het oude zwembad was een ontwerp van de Mechelse architect August van Haesendonck[N 1] en werd opgetrokken in een Neorenaissancestijl. Achter de witte verf huist een gevel in zand-en baksteen.

Alhoewel er al plannen waren in 1897 gaf de stad Mechelen toestemming tot de bouw tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hiermee wilde Mechelen verhinderen dat zijn inwoners naar fabrieken in Duitsland moesten of werden ingezet in de Duitse oorlogsindustrie. De vele Mechelaars die meewerkten zorgden ervoor dat het bassin[N 2] en de badinstellingen met smaak werden afgewerkt. De werken werden beëindigd in 1924 en opengesteld voor het publiek op 6 juli van datzelfde jaar. Vanaf toen kon de gewone Mechelaar, voor enkele centen, er gebruik van maken.

Stapelhuis[bewerken]

Naast het zwembad werd ook een stapelhuis gebouwd, waar de diensten van de douane waren in ondergebracht. Vanaf dit stapelhuis liep er een spoorlijn naar Nekkerspoel. Tijdens de volgende oorlog misbruikten de Nazi's deze voor de beruchte transporten vanuit hun verzamelkamp in de Kazerne Dossin.

Wasruimtes[bewerken]

Aan de achterkant van het oude zwembad waren er twee ingangen: één voor de mannen en één voor de vrouwen. Boven elke ingang werden de mensen herinnerd aan de noodzaak van de reinheid:

  • "Orde, reinheid en beleefdheid zijn een kroon voor elken leeftijd"
  • "Door reinheid kunnen arm en rijken met dezelfde schoonheid prijken"

Deze properheidscampagne, opgezet door de stad Mechelen, had tot doel om niet enkel het spanningsveld tussen arme en rijke mensen te milderen, maar ook om ziektes zoals cholera voorgoed te verbannen. De waterleiding in Mechelen zou pas verschijnen rond 1927 en de gewone man spoelde daarvoor enkel zijn handen en gezicht proper met pompwater en gaf de rest van zijn lichaam een kattewasje. Ook de strenge vinger van mijnheer pastoor die claimde dat "in uw blootje staan niet de kuisheid diende", weerhield menig persoon.

De rijkere Mechelaars betraden het zwembad langs de voorkant en konden zich verschonen in een warme gesloten ruimte die voorzien was van een gietijzeren bad. Deze wasruimtes waren versierd met wandtegels, werden afgesloten met mooi geverniste houten deuren en sierlijke deurknopen. De douches waren aparte cellen met witte tegels.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakten o.a. Britse soldaten gebruik van de wasruimtes. Hierdoor roken de wasruimtes naar de Engelse legerzeep die een speciaal ontsmettingsmiddel bevatte.

Zwembad[bewerken]

Het eigenlijke zwembadgedeelte was volledig betegeld in wit en blauw en had, aan de ingang, een ronde trap. Hier bevond zich het standbeeld in brons van een redder. Dit beeldhouwwerk van Willem Geets uit 1919 stelde Petrus Leopold Janssens (Petrus den Ullekont) voor. Deze Mechelse steenkoolboer, geboren te Mechelen in 1871 en overleden in 1942, had voor 1914 reeds 21 decoraties "Eerste Klasse" gekregen voor het redden van niet minder dan 44 drenkelingen uit de Dijle en zijn vlietjes. Ondanks zijn uitstekende zwemcapaciteiten weigerde Petrus Leopold Janssens de post van redder in het zwembad omdat een vaste job hem niet beviel.

Rondom het zwemgedeelte bevonden zich ook nog een rij siertegels en op geregelde afstand was een ingebouwd spuwbakje voorzien.

Oorspronkelijk bestond de dakconstructie uit glas, geplaatst in een metalen art nouveau kadergewelf en waren er, aan beiden zijden van de dok, verdiepingen aangebracht, ondersteund door ijzeren pilasters. De inwerking van vocht noodzaakte de stad Mechelen om, in de jaren ’50 van de 20e eeuw, de glazen hemel te vervangen door een blauwgeverfd plafond. Ook de kleedhokjes, die zich rond het zwemgedeelte bevonden, werden buiten de zwemhal geplaatst.

Alle elementen werden op peil gehouden d.m.v. een stookkamer, die de ketels, buizenstellen, druk-en andere meters, ventielen, draaikranen en loopbruggen bevatte. Ook de ronde stenen schouw met ijzeren ringen maakte hier een deel van uit.

Scholen[bewerken]

Vele scholen uit de Mechelse omgeving hielden in het oude zwembad het vak schoolzwemmen, waaronder de Technische Scholen Mechelen (TSM), het Mechelse Scheppersinstituut, de Tildonkse kostschool Ursulinen,[2] e.a.

Clubs[bewerken]

Het oude zwembad was ook de thuisbasis voor verschillende (sport)clubs en verenigingen :

Ook een tafeltennisclub, de Mechelse petanqueclub en een turnvereniging vonden er een onderdak.

Toekomst[bewerken]

In 2001 werd het oude zwembad definitief voor het publiek gesloten. De jaren daarna werd er hevig gebakkeleid over een mogelijk nieuwe bestemming[5] of over een totale afbraak. Het project 'Den Dok' leidde dan toch tot een jarenlange renovatie. De niet als voorheen te benutten zwemkom en het standbeeld De Redder zouden behouden blijven, evenals douchegangen en een deel van de kelders. Tegen eind 2019 zou de Nederlandse hotelketen Van der Valkt Groep er 120 kamers en een congres- en zogeheten wellnesscentrum bieden.[6]

Filmlinks[bewerken]

Urban exploration 'Den Ouden Dok' 2010
Oude zwembad in Mechelen 2014
Ombouw tot hotel 2019


Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  1. Daneels, Jan. Project Den Dok herstelt maatschappelijk belang van historisch Mechels zwembad en douanehuis. Architectura (2013-02-19). Nagezien 2013-07-07.
  2. 'gimycko' (pseudoniem blogger). Ouwen Dok. Mechelen Blogt. Nagezien 2013-07-07. (citeert 'Zwembad weekt emoties los over de plas' GVA 2007-12-19)
  3. Foto uit de oude doos: Racing Swimming Club Mechelen. Stadsarchief Mechelen (2011-12-30). Nagezien 2013-07-07.
  4. De historie van de club (Pdf). Politie Schutterskring Mechelen (2008-08-09). Nagezien 2013-07-07.
  5. Advies over de nieuwe bestemming van de Oude Zwemdok te Mechelen (Pdf). Stedelijke Cultuurraad Mechelen (2008-05-31). Nagezien 2013-07-07.
  6. Buitenrestauratie 'Ouwen Dok' afgerond. Radio Reflex (2017-11-16). Nagezien 2019-04-17.
    • Verschueren, Eddy. Ouden Dok restauratie is start van nieuwe stad. Mechelen op zijn Best. Blog mechelen.traveltopper.eu (2017-11-16). Nagezien 2019-04-17.

Voetnoten[bewerken]