Welkom op Mechelen Mapt! Onze pagina's zijn beveiligd tegen spam of vandalisme.
Fout ontdekt? Mee bijdragen? E-mail ons of registreer u gratis en anoniem om te bewerken.

Mechelse krombek

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
(Doorverwezen vanaf Mechelse Krombek)
Ga naar: navigatie, zoeken
English.gif Pea variety called 'the Mechlin'
De Mechelse krombek

De Mechelse krombek is een vitaminerijk doperwtenras, smaakvol met delicaat karakter in een slaatje, gebakken of gekookt.[1] Dit hooggroeiend ras met gladde lichtgroene erwtjes en spitse gekromde peulen wordt eveneens de 'marktveroveraar'[1] genoemd omwille van de (nog steeds) commerciële dominantie, of de 'groene krombek' al is dat ook een naam voor de Afrikaanse zangvogel Sylvietta virens.[2]

Tot sinds de 17e eeuw erwten ook vers gegeten raakten,[3] hoorde de beige tot witte gedroogde 'grauwe erwt' als uitdrukkelijk deze naar Mechelen genoemde doperwt reeds in allerlei gerechten thuis en werd ze zelfs gepoft met suiker. De onderscheidende zeer zeldzame benamingen 'Mechelse gele krombek' en 'Mechelse groene krombek'.[4] zouden kunnen ontstaan zijn uit de consumptiewijze ofwel zou die eerste synoniem kunnen zijn voor de edelkrombek.[N 1]

Landbouw

De Mechelse krombek wordt na één nacht weken in water in de periode eind februari tot eind april gezaaid in dieplosse grond, 2 tot 3 zaadjes elke 10 cm, op regels of rijen met een onderlinge afstand van 150 cm in volle zon. Die vroege uitzaai is mogelijk doordat de erwten goed tegen kou en vocht kunnen. De plant behoeft stevige steun aan gaas of rijshout want hij levert overvloedig goed gevulde middelvroege peulen en bereikt gemakkelijk 1,25 tot zelfs 2 meter hoogte. De peulen groeien overwegend paarsgewijs, wat het plukken in de eerste helft van juni tot eind juli vergemakkelijkt. Onverwarmd onder glas kan men al van half januari tot half februari zaaien voor een vroege oogst.[5]

Taxonomie

Er worden ruim duizend variëteiten en rassen gecultiveerd van de 'gewone' erwt ofte Pisum sativum.[6] Dit eenjarig lentegewas is een van de oudste groentesoorten van de wereld, al sinds minstens 7.000 jaar geoogst en de eerste groente die men leerde kruisen.[7] Het heeft een beperkt aantal formele variëteiten (waarvan minstens sommige ook wel als ondersoorten worden beschouwd),[N 2] zoals abyssinicum, arvense (ofte hortense), elatius, macrocarpon en sativum.[8] De Mechelse krombek is een ras van de Pisum sativum var. arvense[9] (ook wel Pisum arvense of in onze taal doperwt, kapucijner of velderwt genoemd),[10] dat men nader aangeduid kan vinden als Pisum sativum convar. medullare 'Mechelse Krombek'‍ of Pisum sativum convar. medullare 'Marktveroveraar'‍.[N 3]

Het geslacht Pisum behoort tot de onderfamilie Papilionoideae (ofte Faboideae) — die biologisch identiek is aan de familie van de Papilionaceae (soms Fabaceae genoemd) bij minder gangbare taxonomische indelingen — van de peulachtigen ofte vlinderbloemenfamilie ofte de Leguminosae (verwarrend eveneens bij de recentere naam Fabaceae erkend maar niet als voorkeur).[11] Deze grote familie is volgens recente DNA-vergelijking monofyletisch. Erwten waren reeds belangrijk in veel van Mendels onderzoeken, die tot de wetten van de genetica hebben geleid.

Het geslacht Lathyrus bevat de sier- of reukerwten, waarvan een of meer variëteiten slechts in Azië, Afrika en in mindere mate in Italië en Spanje ook verorberd worden.[12]

Types erwten

Er bestaan vroege tot late erwtenrassen. Er zijn laag groeiende stam- of struikerwten en halfhoge tot hoge rijserwten, rondzadige en zoetere kreukzadige (gedeukte) erwten, krombekken en min of meer rechte erwten, sluimer- (of peul-) en doperwten.

Tot de veelal vrij vroege laaggroeiende erwten (tot 60 cm) behoren het klassieke ras 'eminent' (40-60 cm), de 'kelvedon' en minder verspreid ook een paar nieuwigheden en enige oudere rassen. Van de halfhoge rassen (tot 120 cm) haalt de 'express' 70 cm en kan de 80 cm hoge bladloze zeer zoete doperwt 'urbana' met of zonder steun groeien. Iets meer dan 1 meter hoog groeien de donkere 'colana' en de 'argana', die sterk op een 'express' met grote peulen lijkt. Vrij vroeg is er de 'heraut', die nochtans tot 1,40 m kan groeien. De meeste hoge erwtenrassen kunnen evenwel pas tamelijk laat geoogst worden maar halen een beter dan gemiddelde kwaliteit.

Sluimerwten of peulen (Pisum sativum var. macrocarpon) worden met draadloze zaadhuls en al gegeten. Tot in de 20e eeuw was er in Vlaanderen nog geen sprake van. Ook peulerwten genoemde suikererwten (Pisum sativum var. saccharatum) daarentegen, zijn dik volgroeide doperwten die men mits verwijderen van de naaddraden ook in de peul kan eten, met aldus een zeer hoge doch late opbrengst.[N 4] Overige doperwten hebben een peul met zelfs na lang koken perkamentachtig harde en onverteerbare vruchtwand, zodat alleen de 'gedopte' (dit wil zeggen uit de peul gehaalde) zaden eetbaar zijn. Hiertoe behoort de Mechelse krombek.

Zie ook

Externe links

  • Erwten zaaien. Groen.net. (Dop- en sluimererwten met zaaiinstructies)

Bronnen

  1. 1,0 1,1 (en) Peas Mechlin 100 g 1 pack of seeds. Gardens 4 You.ie. Nagezien 2015-06-08. (Nederlandse publiciteit voor Engeltaligen op een Ierse site)

  2. 1) Erwtenfamilie 089000 Doperwten-rijs 'Mechelse- of Edelkrombek' / 'Serpette vert a rames' / 'Serpette de Paris' / 'Marktveroveraar'. Vreeken's Zaden, Nederland. Nagezien 2015-06-08. (o.a. de groene krombek erwt)
    2) Groene krombek. Wikipedia (2014-07-04). Nagezien 2015-06-08. (de groene krombek vogel)
  3. Doperwten – Pisum sativum (Pdf). Factsheets groente p. factsheet 11. Groentekwekerij De Nieuwe Ronde, Nederland. Nagezien 2015-06-13.
  4. Belgische rassen van peulgewassen. Zadenbedrijf De Tuin van Toen. Nagezien 2015-06-14.
  5. Groenten — Pisum sativum convar. medullare 'Mechelse Krombek' – doperwten, gladde. TK-Plantengids. De Tuinkrant (Marbo bedrijfspromotie), Zwolle. Nagezien 2015-06-13.
  6. (en) Samec, Petr; Našinec, Vít. The use of RAPD technique for the identification and classification of Pisum sativum L. genotypes. Euphytica, Vol. 89, 1996/2, p. 229–234. Kluwer Academic Publishers. Nagezien 2015-06-08.
  7. Erwten. Groen.net. Nagezien 2015-06-13.

  8. 1) (en) Yirga, Haddis; Tsegay, Dargie. Characterization of dekoko (Pisum sativum var. abyssinicum) etc (Pdf). African Journal of Plant Science Vol. 7(10) (October 2013), p. 482-487. Academic Journals. Nagezien 2015-06-13.
    2) (en) Index of Scientific Names. Global Names Index beta. GNI. Nagezien 2015-06-13. (doorklikken: lijst van 6 pagina's)
  9. (en) Field pea. Wikipedia (2015-03-07). Nagezien 2015-06-08.
  10. Doperwt (Pisum sativum). Soortenbank.nl. Nagezien 2015-06-08.
  11. Vlinderbloemenfamilie. Leer jezelf ecologisch tuinieren. Wikibooks (2015-01-18). Nagezien 2015-06-08.
  12. 'Wim' (blogger). Reukerwt, Indische erwt (Lathyrus sativus). Objectief.be (blog meestal in verband met eten) (2009-04-20). Nagezien 2015-06-13.

Voetnoten

  1. Met de hoge groenzadige Mechelse krombek verwart men soms de edelkrombek, die ook Vlijm[en]se krombek, Wieringer erwt en witte erwt genoemd wordt, een halfhoog ras met geelachtige erwtjes.
    Heel veel erwten. De Zaderij, Nederland. Nagezien 2015-06-09.
  2. De naam van een formele variëteit of ondersoort wordt na de soortnaam geplaatst, voorafgegaan door hetzij 'var.' ('varietas') hetzij 'ssp' of 'subsp' ('subspecies'). Men vindt steeds 'var. macrocarpon‍' doch, al erkennen niet alle taxonomen enige subspecies van de species Pisum sativum, 'var. abyssinicum‍', 'var. arvense‍', 'var. elatius‍' (naast of incl. '‍pumilio‍' en '‍humile‍') worden ook wel aanzien als zijnde 'ssp. abyssinicum‍', 'ssp. arvense‍', 'ssp. elatius‍' resp. 'ssp. pumilio‍' (of humile). Zo ook Pisum sativum var. sativum als Pisum sativum ssp. sativum al wordt die variëteit en soms ook var. arvense[a] en var. macrocarpon[b] wel tot die subspecies sativum gerekend. In het normale taalgebruik wordt de term 'variëteit' echter geregeld ook gebruikt om een subvariëteit ('subvar.'), vorm ('f.') of een van de diverse rassen aan te duiden. Een ras is een informele taxonomische rang, die in principe niet in de Latijnse naam voorkomt. Door uiteenlopende strekkingen onder taxonomen en aparte behoeften en richtlijnen voor arti- en horticultuur t.o.v. algemene plantkunde, vindt men nogal eens verschillende benamingen.
    a) (en) Taxon: Pisum sativum L. subsp. sativum var. arvense (L.) Poir.. GRIN Taxonomy for Plants. Agricultural Research Service, Beltsville Area (US Dep. of Agriculture). Nagezien 2015-06-13.
    b) (en) Search on 'Pisum sativum subsp. sativum var. sativum'. NAL Thesaurus & Glossary. National Agricultural Library, Inter-American Institute for Cooperation on Agriculture (US Dep. of Agriculture). Nagezien 2015-06-14.
  3. De term 'convarietas' wijst op een gecultiveerde (groep van) variëteit(en);[a] 'medullare' op iets middenin. Een Pisum sativum convar. medullare is een doperwt.
    a) (en) Jirásek, Václav. Evolution of the Proposals of Taxonomical Categories for the Classification of Cultivated Plants (Pdf). Taxon, Vol. 10, No. 2 (Feb., 1961), p. 34-45. International Association for Plant Taxonomy (IAPT). Nagezien 2015-06-13.
  4. In het Engels geldt 'sugar peas' voor zowel Pisum sativum var. macrocarpon (Engels 'sugar snap peas' of 'snap peas') als Pisum sativum var. saccharatum (Engels 'snow peas'). Wijl een aantal taxonomen ze nog apart beschouwen, aanzien anderen al sinds de 19e eeuw Pisum macrocarpum en Pisum saccharatum allebei als '‍Pisum sativum subsp. sativum var. macrocarpum‍'.
    1) David, Lieven. SluimERwten? Nee, suikERERwten!. Moestuinblog (met steun van de Vlaamse overheid) (2014-06-17). Nagezien 2015-06-13.
    2) (en) Beamer, K. Paul; Geiger, Thomas C.; Weiss, Stuart A. Evaluation of Six Edible-Pod Pea Varieties etc (Pdf). University of the Virgin Islands (US dep. of Agriculture). Nagezien 2015-06-13.
    3) (en) Taxon: Pisum sativum L. subsp. sativum var. macrocarpum Ser.. GRIN Taxonomy for Plants. Agricultural Research Service, Beltsville Area (US Dep. of Agriculture). Nagezien 2015-06-13.
    4) (en) Curtis, Mary. Sugar Pea, Sugar Snap Pea (Google book, limited access). Book Of Calories and Phytosterols In Foods p. 327. Lulu.com ISBN 9781300595021 (2013). Nagezien 2015-06-14.