Welkom op Mechelen Mapt! Onze pagina's zijn beveiligd tegen spam of vandalisme.
Fout ontdekt? Mee bijdragen? E-mail ons of registreer u gratis en anoniem om te bewerken.

Kerkhoven

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar: navigatie, zoeken
English.gif The main cemetary and those in villages of Mechelen
De sectie Nieuw Kerkhof van het Mechelse kerkhof

Het Kerkhof van Mechelen is de dichtst bij de binnenstad gelegen laatste stedelijke rustplaats die evenmin uitsluitend letterlijk op te vatten officieel 'Begraafplaats Mechelen ' of 'Begraafplaats Mechelen-Centrum' heet. Het ligt tegen de westelijke zijde van de berm met de spoorlijn Mechelen-Antwerpen, net voorbij het stadion van KV Mechelen. Het oorspronkelijk oude en het tot aan de Vrouwvliet aanpalende jongere deel hebben weliswaar elk een eigen ingang maar zijn ook onderling verbonden.

Stedelijke kerkhoven bestaan ook in de Mechelse deelgemeenten Heffen, Hombeek, Leest, Muizen en Walem.

Geschiedenis[bewerken]

Het Mechelse kerkhof buiten de vesten ontstond ten gevolge van het edict van 26 juni 1784 van keizer Jozef II van Oostenrijk, dat begravingen binnen alle kerken en andere religieuze gebouwen en omwille van hygiënische redenen ook op binnen stadswallen gelegen kerkhoven verbood. Daarbuiten bleven de begravingen rond parochiekerken nog verder gebruikelijk, zoals heden nog in Mechelse deelgemeenten, al noopten plaatsgebrek en modernere behoeften uiteindelijk ook veel landelijke gemeenten tot uitvaarten naar apart aangelegde gronden.[N 1] In de Mechelse binnenstad verdwenen de bovengrondse kenmerken van het werkelijke Sint-Romboutskerkhof, Sint-Janskerkhof, Begijnenkerkhof, Sint-Katelijnekerkhof, Onze-Lieve-Vrouwekerkhof, Hanswijkkerkhof (dat tegenover de kerk lag)[N 2] en van al eerder in onbruik geraakte begraafplaatsen.[N 3] De regulering, temeer daar het in Franse steden al sinds 1776 door Lodewijk XVI verboden was doden te begraven, werd in 1804 ook door het Franse bewind bij keizerlijk decreet voorgeschreven doch met exceptie voor religieuzen. Het verbod hun eigendommen te benutten om hun doodskist bij te zetten of te begraven, werd pas in 1878 opnieuw ingesteld.[1]

Noemenswaardige funeraire wijzigingen sedertdien gebeurden niet op dat vlak van volksgezondheid. Vanaf 2 april 1932 werd lijkverbranding in crematoria toegestaan mits de noodzakelijk in België overledene het in de wilsbeschikking had bepaald en diens as begraven werd. Sinds 1971 vallen die beperkingen quasi weg en vanaf 1977 moet elke gemeente benevens een begraafplaats ook een columbarium en een strooiweide hebben (en twee decennia later ook een urnenpark); sinds 1990 mag op de Noordzee verstrooid worden. Pas sinds 2001 kan (voorwaardelijk maar na een Vlaamse versoepeling in 2004 slechts behoudens de overledene schriftelijk anders had voorzien en ook nog na verlopen concessie in een columbarium), de nimmer ernstig besmettelijk geachte asse meegenomen worden bijvoorbeeld naar huis of om op private grond uit te strooien of er de urne te begraven, dus eventueel in de binnenstad.[2][N 4]

Het 'Oud Kerkhof'[bewerken]

Het Oud Kerkhof of Groot Kerkhof heeft in het verlengde van de Kerkhoflei een sinds de wijding op 30 juni en inhuldiging op 2 juli 1785[N 5] nog steeds benutte ingang, die recht op een gesloten kapel uit 1907 uitgeeft. Daarrond, in een patroon dat al uit 1860 dateert, ligt louter een begraafplaats. De meest uitgesproken katholieken en alle religieuzen werden buiten de toenmalige stad begraven, vermits die traditionele kerkhoven verkozen. Wel vertoont ze nog veel artistieke grafmonumenten en sterk versierde familiegraven. Nieuwe teraardebestellingen komen opnieuw voor sinds ook het nabije jongere kerkhof vol was geraakt, zodat er relatief eenvoudige graven verdwijnen terwijl monumentale onder bepaalde voorwaarden nieuwe benutters in de plaats kunnen krijgen. Op een aan gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog voorbehouden sectie staat te hunner ere het Heldenmonument, in 1928 –'29 gebeeldhouwd door de Mechelaar Boudewijn Tuerlinckx.

Op de Kerkhoflei vindt men tussen de in 1926 gewijde Sint-Gommaruskerk en het kerkhof een paar begrafenisondernemers, twee kapperijen-verkopers van zerken, twee bloemenwinkels, een commerciële zaal voor 'de koffietafel' na de uitvaart, een uithaal van broodjes en snacks (met een paar tafeltjes) en verscheidene cafés.

Het 'Nieuw Kerkhof'[bewerken]

Het Nieuw Kerkhof werd omstreeks 1970 in gebruik genomen.(bron?) In de Ziekebeemdenstraat is tegenover de Kalkovenstraat bij een kleine parking de huidige hoofdingang met de burelen voor de administratie en een in 2010 vernieuwde en zowat 50% duurder te huren rouwaula.[3][4] Naast de iets kleinere begraafplaats daar met ook een urnenveld, horen een parkje met wanden waarin urnen kunnen bijgezet worden en een strooiweide. In 2012 kwam de 'modelgraftuin' klaar, een vlakte met voor herbruik ontworpen verticale grafkelders tussen kunstgraspaden en naar verluidt ruimte voor enig minder artificieel groen.[5]

In december 2014 liet de Stad Mechelen de uitbating van het funerarium en de aula van de stedelijke begraafplaats over aan de privé-sector. [6]

Kerkhoven in deelgemeenten[bewerken]

Het stedelijk nog letterlijk op te vatten kerkhof te Walem

Ook hier zijn er gelijkaardige stedelijke voorzieningen tot begravingen in kist of urne, bijzetting van urne in columbarium en uitstrooiing. De burelen bij de ingang tot het Nieuw Kerkhof nabij de binnenstad dienen ook de deelgemeenten:

  • Heffen (Sint-Amanduskerk)
  • Hombeek (Aangelegd aan de Locquetstraat; dat bij de Sint-Martinuskerk werd afgeschaft in 1956)
  • Leest (Sint-Niklaaskerk)
  • Muizen (Aangelegd aan 't Kerkenbos. Het eerdere kerkhof lag ten westen van de in 1944 gebombardeerde Oude Sint-Lambertuskerk, waarvan slechts een toren overblijft. In de muur die deze met de moderne kerk verbindt, werden enige oude grafstenen verwerkt.)
  • Walem (Onze-Lieve-Vrouw van Bijstandkerk)

Zoals op het Mechelse Oud Kerkhof krijgen steeds meer bijzondere oude grafmonumenten eenzelfde bestemming voor een andere overledene.[7]

Contact[bewerken]

Begraafplaatsen te Mechelen

Varia[bewerken]

  • In 2003 verdiende het groot kerkhof aan de Kerkhoflei de ‍'Funeral Award'‍ voor mooiste begraafplaats in de provincie Antwerpen.[8]
  • In september 2016 werd de oprichting van een perceel, dat naar het oosten gericht is, op de stedelijke begraafplaats goedgekeurd door een wisselmeerderheid (Vld-Groen-m+, CD&V en oppositiepartij sp.a) op de Mechelse gemeenteraad. [9]

Galerij[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  1. Liever niet in Mechelen. Waverlandse Dingen. Van Hoof Willy, Sint-Katelijne-Waver (2011-10-01‐–2011-12-24). Nagezien 2014-12-10.
  2. De Vriese, Bert. Is het Vlaams crematoriabeleid achterhaald? (Pdf). Hogeschool West-Vlaanderen (associatie Gentse Universiteit) (2010 –'11). Nagezien 2014-12-10.
  3. Mechelse rouwaula als alternatief voor kerkelijke diensten. Het Nieuwsblad (regio Mechelen) (2010-10-30). Nagezien 2014-12-11.
  4. Vernieuwing maakt rouwaula stuk duurder. Gazet van Antwerpen (regio Mechelen) (2010-11-25). Nagezien 2014-12-11.
  5. Nieuwe graftuin model voor herinrichting stedelijke begraafplaats. Radio Reflex (2012-06-27). Nagezien 2014-12-11.
  6. GVA - Mechelen laat funerarium en aula over aan privésector
  7. Muizenaars maken zich zorgen over grafmonument. Gazet van Antwerpen (regio Mechelen) (2006-11-07). Nagezien 2014-12-09.
  8. Provincie Antwerpen geeft waardevol erfgoed duwtje in de rug. Aercheonet (2009-07-16). Nagezien 2014-12-09.
  9. GVA - Wisselmeerderheid geeft moslims oostelijk gericht perceel op begraafplaats

Voetnoten[bewerken]

  1. Ook na 1784 begroef men in sommige dorpskerken nog wel notabelen binnen een kerk, inzake tijdens de Brabantse Omwenteling; echter vanaf eind 1789 ook op het Sint-Romboutskerkhof. Eveneens daar vond men het massagraf van de 41 boerenkrijgers die in 1798 door de Franse bezetter werden omgebracht. Een Duitse militaire begraafplaats werd in de Eerste Wereldoorlog aangelegd op de Zandpoortvest; de 191 lijken werden eind 1918 overgebracht naar het Oud Kerkhof.
  2. De kerkhoven intra muros werden afgeschaft na het edict van 26 juni 1784 (St.-Rombouts), in 1784 (Katelijne), 1785 (Lievevrouwe) [volgens De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed].
  3. Bijvoorbeeld achter de gesloopte Sint-Martinuskapel(lekerk) bij de IJzerenleen was ooit een kerkhof. Wanneer die oude grafzerken plaats maakten voor tuinuitbreiding, is Mechelen Mapt niet meteen bekend. Ook aan Sint-Pietersberg was er een kerkhof geweest bij de Oude Sint-Pieterskerk.
  4. De precieze condities en formaliteiten zijn hier niet weergegeven en kunnen vanaf 2002 verschillen in de drie gewesten. Zo kan in Vlaanderen sinds 2004 een samenwerking van gemeenten de verplichte faciliteiten bieden en kunnen nabestaanden vragen ieder een minieme symbolische fractie van de asse huiswaarts te nemen.
  5. Mechelen volgde niet tijdig het edict, dat geen begraving na 1 november 1784 op kerkhoven binnen de stadsmuren toeliet. De Stad verkreeg echter tweemaal uitstel.
  6. De Stad zou hier beter de term 'bijzetten' in plaats van 'begraven' gebruiken.