Welkom op Mechelen Mapt! Onze pagina's zijn beveiligd tegen spam of vandalisme.
Fout ontdekt? Mee bijdragen? E-mail ons of registreer u gratis en anoniem om te bewerken.

Johan van der Veeken

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar: navigatie, zoeken
English.gif Mechelen born & raised influential and wealthy 16th century Dutch banker, trader as a shipping company owner, and merchant in herrings and in wines at Rotterdam
Johan van der Veeken.

Johan ofte Hans van der Veeken (ook gespeld als Van en als Veken of Veecken) werd in 1549 geboren te Mechelen en overleed in 1616 in Rotterdam. Hij was zeer belangrijk voor zowel deze laatste stad als de Kamer aldaar van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC).

Zijn iets oudere broer Hendrik[N 1] was op nog zeer jonge leeftijd burgemeester van Mechelen geweest, maar richtte zijn verdere leven vooral op Holland en stierf te Rotterdam in 1593.

Voorgeschiedenis[bewerken]

In 1575 verliet de vijfentwintigjarige Johan van der Veeken, zoon van de rijke Mechelse haringkoopman Johan senior (wellicht Jan genoemd) en Barbara Verwey, zijn stad en werd als Antwerpse poorter beëdigd, toen beschreven als "Hans van der Veken Janssone, geboren te Mechelen, mannemaker".[N 2]

Datzelfde jaar aantoonbaar, doch allicht als reeds voordien, was broer Hendrik van der Veeken, een huidenvetter of leerlooier van beroep die echter al te Mechelen het burgemeestersambt had bekleed, burgemeester van het havenstadje Den Briel. Hij had al in 1574 van de Stad Rotterdam een groot bedrag ontvangen, waarvan begin vorige eeuw geopperd werd dat het de terugbetaling van een vermoede lening uit 1572 betrof. Waarschijnlijk trok hij in 1579 wel terug naar Mechelen maar in 1581 ondertekende hij mede het verdrag van afzwering van koning Filips II te 's Gravenhage en het daaropvolgende jaar bleek hij opnieuw te Brielle.[1]

In 1581, ten gevolge de economische terugval na de Spaanse Furie (1576) en waarschijnlijk omdat hij de belegering en de overgave van de Stad Antwerpen aan de Spanjaarden van 1585 al voelde aankomen, of volgens een andere bron wegens een onverdraagzaam Calvinistisch stadsbestuur, begon Johan zich voor te bereiden om naar het Noorden te trekken, waar grotere handelsvrijheid lokte. Hij verliet Antwerpen in 1583 en vestigde zich te Rotterdam, waar hij evenals Hendrik in 1586 als poorter werd ingeschreven.[N 3]

Rotterdams vermaard[bewerken]

Johan werd te Rotterdam een schatrijke bankier en reder met grote invloed in de Noordelijke Nederlanden en ook internationaal. Zijn fortuin vergaarde hij ook als handelaar, vooral in haring net als zijn vader maar ook in wijnen had hij een goede reputatie.[2] Als reder ontmoette hij evenwel ook tegenslagen.[3] De 19e-eeuwse Nederlandse adjunct-rijkssarchivaris Johann de Jonge noemde hem geldschieter van koningen en vorsten en van 's Lands staten en vergeleek zijn belang voor Holland met dat van de Fuggers voor Duitsland.

Hendrik werd te Rotterdam Commies-generaal van de convooien en licenten van Zuid-Holland.[1]

De welbekende Rotterdamse koopman Adriaan van der Tocq huwde Catharina, een te Mechelen geboren dochter van Johans en Hendriks zus Catharina en Gillis de Lange alias Papegays. Adriaan was eveneens wijnhandelaar en werd schatbewaarder van de VOC te Rotterdam.

Religie[bewerken]

In tegenstelling tot Hendrik, die allicht al te Mechelen tot de Hervormde Kerk was toegetreden en waarmee een uitstekende familieband behouden werd, bleef Johan van der Veeken in het tamelijk tolerante Rotterdam de Roomse religie van zijn voorvaderen trouw en tijdens zijn laatste levensjaren werden godsdienstplechtigheden in zijn voorname stadswoning gehouden. In de als kapel ingerichte Grote Zaal van het door hem geherwaardeerde en vergrote slot in het nabije Capelle werden vrij openlijk Roomse sacramenten toegediend.[4] Dat nam niet weg dat hij twee van zijn dochters, Maria en Johanna, aan een streng gereformeerde familie met belangrijke lokale en internationale connecties uithuwde; de drie anderen trouwden met een katholiek — zijn enige zoon is jong gestorven.

Voetnoten[bewerken]

  1. Verscheidene bronnen noemen Hendrik jongere broer van Johan. De bron 'Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 10' echter situeert Hendriks geboorte "omstreeks 1548" en noemt hem duidelijk "oudste zoon". Zelfs dan was hij, al voor oktober 1575, een nog zeer jonge Mechelse burgemeester. Hij werd dit allicht toch pas na de eerste Spaanse Furie, die van 1572 in Mechelen.
  2. 'Mannemaker' kan 'mandenmaker, mandenvlechter' betekenen, een bescheiden beroep dat niet meteen Johans afkomst zou weerspiegelen maar dat gold nauwelijks minder voor broer Hendriks stiel van huidenvetter, doch kan ook verwant zijn aan een (latere) militaire graad en het Engelse manmaker in de (nette) betekenis van 'tot man(nen) maker'. In dat licht is het opmerkelijk dat Antwerpse archieven ene Hans van der Veken die naar Rotterdam emigreerde, vermelden als leraar wiskunde tussen dezulke anderen die in de periode 1568–1600 uitweken (zie Emigrated Antwerp Arithmetic Teachers). Dit lijkt al meer op een koopmanstalent te wijzen.
  3. Strikt juist maar nogal kort door de bocht werd Johan wel eens een 'Antwerpse emigrant' genoemd, bijvoorbeeld door Farasyn D. in Revue belge de philologie et d'histoire, 1954, Volume 32 (p. 965, nr. 188)

Literatuur[bewerken]

  • Kernkamp, J.H. Johan van der Veken en zijn tijd. Rede op de 39ste Dies natalis der Nederlandse Economische Hoogeschool te Rotterdam. Den Haag (1952).
  • De Roy van Zuydewijn, N. Van koopman tot icoon, Johan van der Veken en de Zuid-Nederlandse immigranten in Rotterdam rond 1600. Amsterdam (2002).
  • Tentoonstelling luister en rampspoed van Mechelen ten tijde van Rembert Dodoens 1585-1985. (198 blzn.). Vlaamse Gemeenschap (1985) (web: slechts citaten opzoekbaar, gedigitaliseerd Google 2009).

Bronnen[bewerken]

  1. 1,0 1,1 Tentoonstelling luister en rampspoed van Mechelen ten tijde van Rembert Dodoens 1585-1985 p. 68. Vlaamse Gemeenschap (1985) (web: slechts citaten opzoekbaar, gedigitaliseerd Google 2009). Nagezien 2013-06-23.
  2. (en) De Bruyn Kops, Henriette. A Spirited Exchange: The Wine and Brandy Trade between France and the Dutch Republic in its Atlantic Framework, 1600-1650. Bril (2007). Nagezien 2013-06-22.
  3. (en) Gelderblom, Oscar; de Jong, Abe; Jonker, Joost. An Admiralty for Asia. The Corporate Governance of the Dutch East India Company p. 27. Nagezien 2013-06-22.
  4. Johan van der Veken, koopman en bankier te Rotterdam, 1583-1616 (p. 177). Handelingen en mededeelingen van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden over het jaar 1911-1912 (p. 163 e.v.). E.J. Brill, Leiden (1912).