Hof van Cortenbach

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Naar navigatie springenNaar zoeken springen
English.gif A city palace in Mechelen
Hof van Cortenbach: kapel en grootste gebouw
(blik zuidwaarts vóór november 2010)

Bezig met het laden van de kaart...

Huis Breckpot & Hof van Cortenbach (bruin) en het voormalige
Cortenbachstraatje
(geel, op schaal — OSM tekent het te breed)

Waar het 6 ‍x ‍10 ‍m gebouw staat, tekent OpenStreetMap open ruimte.

Hof van Cortenbach hier minimaal afgebakend vóór 27 mei 2019 ‍: het do­mein dat Jan van Cor­ten­bach i­ni­ti­eel be­nut­te en als Hof van Cor­ten­bach kon her­kend blij­ven — ex­clu­sief Yweins pa­tri­ciërs­huis aan de Ko­ren­markt (Huis Breckpot) en hun e­ven­tu­e­le die­per zuid­oost­waart­se on­beb­ouw­de gron­den die la­ter voor af­zon­der­lij­ke doel­ein­den (be­bou­wing) zou­den zijn afge­­schei­den, de­wel­ke e­ven­tu­eel in het 2e de­cen­ni­um van de 21e eeuw (op­nieuw) bij de bin­nen­plaats van het Hof zou­den ge­voegd wor­den of deel van het woon­pro­ject aan de Onze-Lieve-Vrou­we­straat zouden uit­ma­ken. Het in­mid­dels open­ba­re hof­plein heet sa­men met het voor­ma­li­ge Cor­ten­bach­straat­je 'Cor­ten­bach­plein'.

Huis Breckpot, Korenmarkt (tijdelijk Graanmarkt geheten) ± ‍1957[N 1]
Hof van Cortenbach naast de Ziekeliedenstraat in 2007

Het Hof van Cortenbach te Mechelen is een vroeg 16e-eeuws stadspaleis in traditionele bak- en zandsteenstijl onder steile daken met de nok in de lengte,[N 2] toen van een jonker van Cortenbach, wiens voorzaten elders geërfd hadden van een tak Berthouts.

Van een later onder meer als gildehuis en als ‍'huis Breckpot'‍ voor handel benut patriciërshuis aan de Korenmarkt, hield één van de ooit twee poorten in de gevel de doorgang naar het hofplein verborgen maar vanuit de Onze-Lieve-Vrouwestraat eindigde het 27 meter lange Cortenbachstraatje bij een aparte toegang. Daar aan overzijde van de binnenplaats staan de brede voorgevels van een 20 ‍x ‍8 ‍m groot volume en er rechts tegenaan een paar meter dieperin met iets lagere dakrand een vleugel van 10 ‍x ‍6 ‍m, elk met langsheen de Ziekeliedenstraat de andere lange gevel (het enige dat, met dichtgemetselde ramen, vanop straat te zien bleef).
Geregeld wordt het patriciërshuis, dat een lid van dezelfde familie eerder samen met de nog onbebouwde veel bredere achterliggende aanhorigheden had overgekocht, ook tot het Hof van Cortenbach gerekend.

Na een loodzware restauratie en renovatie zouden rond 2020 verscheidene nieuwe functies duidelijk worden. Invloed bij de iets eerdere verbouwing van het voornoemde Korenmarkt nr. 23-25 en verwerving van het huisje nr. 1 in de Ziekeliedenstraat lieten de Stad toe, de eveneens aangekochte binnentuin ook aan die zijden te ontsluiten. Op 27 mei 2019 besloot de gemeenteraad de naam (van het) Cortenbachstraatje af te schaffen en (dit met) het openbare hofplein Cortenbachplein te dopen.[1]

Laatgotiek en renaissance[bewerken]

Jonker Ywein (Ywyn ‍/ Yewaen ‍/ Iwain ‍/ Ivan ‍/ Ivo) van Cortenbach betrok aan de Korenmarkt al rond het einde van de 15e eeuw ‍[2] het uit de 14e eeuw stammende huis Den Drake,[N 3] alwaar Breckpot  een recentere handel was. Deze heer van Keerbergen en — als voogd al in de 15e eeuw over zijn neef Jan (III ‍[N 4]) van Cortenbach en van 1505 of 1511 tot 1516 over diens  zoon Jan (IV) van Cortenbach — van Helmond ‍[3][N 5] (met in beide heerlijkheden Berthouts onder zijn voorgangers), meier van Leuven en van het kwartier van Leuven, kocht zich in 1500 de heerlijkheid met het kasteel van Horst te Sint-Pieters-Rode (maar zou dit in 1516 verkopen) en in 1502 de heerlijkheid Velpe (Opvelp) en werd in 1513 hoofd van de hofhouding van de nog te Mechelen opgroeiende Karel.[4] Die was al enige jaren keizer toen Ywein in 1523 ‍[N 5] ter stede stierf en begraven werd in de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk;[4] zijn weduwe Filippine, dochter van de Brusselse schepen ridder Jan III Hinckaert, heer van Ohain ‍(fr),[5][N 6] zou pas in/medio het derde decennium overlijden en niets lijkt erop te wijzen dat ze het pand zou hebben verlaten.[6]

Nog tijdens dat derde decennium bevestigde Jan, een zoon van wijlen Ywein en diens eerste echtgenote Barbara Schooff,[5][N 5] zijn Mechelse status door wellicht zijn reeds beroemde stadsgenoot-bouwkundige Rombout Keldermans II op het ruime bij de geërfde woonst horende achterliggende terrein een aparte residentie te laten optrekken,[7] en die rijkelijk in te richten. De huiskapel op de verdieping tegen het grotere bouwsel aan in het kleinere ervan, springt aan de binnenhof uit tot een driezijdige erker met tudorboogramen. Deze Jan van Cortenbach was trouwens voorzitter van het gilde van de Jonge of Kleine Voet- of Kruisboog naast schepen en werd meermaals burgemeester.[8] Hij stierf in 1549 en zijn weduwe 11 jaar later, getuige hun grafsteen in de OLV-over-de-Dijlekerk:

Hier in den hooghen Choor leet begraven - den Edelen ende wel gheboeren ‍* Heer Heer ‍* Jan van Cortenbach, Ridder, Heer van Keerberghen, Vremde Eechoven &ca ‍* sterft int Jaer ons heeren XVc XLIX den xxi augusti. ‍* Ende vrouwe Elisabeth Bauw sijn wettighe huijsvrouw vrauwe van Vremde en Eeckhoven. Sy sterf int jaer ons heeren XVc LX den tweeden september. ‍*

(*)  Lange o-klank werd oe gespeld en dubbele aanspreking 'Heer' kwam meer voor, toen. '&ca' = etcetera. Sterfdata 21/8/1549 ('15-honderd 49') en 2/9/1560.‍[9]

In 1568 verbleef in het pand Juliano Romero,[10](bron?) bevelhebber van een tercio van de beruchte hertog Alva en massamoordenaar in spe.[N 7]

Barok[bewerken]

Uit de echt van Cortenbach-Bauw was geen kind voortgesproten,[11] zodat vererving via Jans volle zus Cathelijne en haar echtgenoot Willem van Berlo (Guillaume, sire de Berloz ‍) de ganse eigendom bezuiden de Korenmarkt in diens adellijke familie hield, tot op 22 juni 1639 Agatha van Merode en haar dochter Beatrijs van Berlo, het verkochten aan het gilde van de Jonge Voetboog ‍[12][N 8] (dat een voorgaand gildehuis aan de IJzerenleen bij de Sint-Maartenskapel had gebouwd in de 2e helft van de 15e eeuw).

Het door Jan van Cortenbach opgetrokken complex achterin werd allicht verhuurd, tot de verkoop daarvan in 1648 aan Nicolaas van Gemen,[12][13] die het op zijn beurt in 1673 aan Petrus Scheppers verkocht;[10] het behouden gebouw aan de Korenmarkt werd in 1660 verbouwd. Van dit barokke herenhuis was het toen allicht steile zadeldak centraal onderbroken door een topgevel met door Lucas Fayd'herbe ‍[10] gebeeldhouwde Sint-Joris te paard in een nis; een rondboogpoort bevond zich daar pal onder.[14]

Franse tijd tot de staatshervormingen[bewerken]

Onze Franse 'bevrijders' verkochten het gildehuis als nationaal goed.[10] In 1843 brandden dak en topgevel af.[14] Het Sint-Jorisbeeld werd verwijderd, mogelijk pas in 1846.(bron?) In 1866 werd de centrale poort vervangen door een winkelpui, die omtrent 1957 verdween zodat het restantje van de geblokte pilaster erboven, zoals de overige waaronder geen poort is, tot bij de grond doorgetrokken werd, terwijl de gevelbepleistering op het gelijkvloers verwijderd werd.[14][15][N 1]

Vanaf 1804 diende de achterinbouw tot pension en herberg in een afspanning, genaamd — maar mogelijk pas vanaf 1818 — Frankfort, welke naar verluidt tot aan het begin van de Eerste Wereldoorlog bleef bestaan.[10][16][N 9] Mechelaar Henri Peeters-Nicolay, die de afspanning in 1844 of 1846 had gekocht, verpatste wellicht allerhande hoogwaardige elementen eruit — zeker de prachtige aan Jan Mone toegeschreven monumentale renaissance sierschouw met wapenschilden van Jan IV(?) Cortenbach en Elisabeth Bauw aan de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis; gedemonteerd rond 1854 en heropgebouwd tussen 1870 en het begin van de 20e eeuw in de Hallepoort te Brussel, bleek ze alvast anno 2019 nog immer slechts daar te bewonderen.[17][18]

Van de oude glorie van het Hof van Cortenbach achterin was in de 20e eeuw niets over. Wie de kans en de moed had om onder een poort door te wandelen, ontdekte in een ruïne echter door weinigen vermoede belangwekkende resten. Als magazijn benutte de ijzerhandel Hertsens  (allicht evenals de quasi volgebouwd verworden aanhorige binnenplaats) het grote volume, dat zoals het kleinere ook na een 'bescherming' als monument in 1982 en de verkoop in 1984 aan het noodlot bleef overgelaten.[19]

Eurotijd[bewerken]

Nadat de sinds 1866 op de Korenmarkt gevestigde familie likeurstokers en wijn- en likeurhandelaars de zaak in 2005 gesloten en officieel haar activiteiten in 2006 gestaakt had,[20][21] werd het naar hen gemeenzaam ‍'den Breckpot'‍  genoemde pand door de nieuwe eigenaar, Werner Gybels, in 2008-' ‍9 volledig gerestaureerd en werd er een congrescentrum in onderbracht evenals zijn slagerij.[14][21][22]

De aanhoudende en verregaande verkrotting van het achterin gelegen 'monument',[14] met vooral sinds de laatste jaren van de 20e eeuw het gehakketak ter zake tussen overheid en eigenaar, trok geregeld de aandacht. Nadat een zestiental vierkante meter van de sedert lang zichtbaar zwaar verkommerde achtergevel op 11 november 2010 bij hevig onweer uit de hoogte tot op een personenwagen in de Ziekeliedenstraat donderde ‍[23] en het kort daarop overlijden van de 80-jarige Staf Min die in de vennootschap Minim, eigenaar, niet zomaar over het hoofd kon gezien worden; na verder palaveren over een erfpachtovereenkomst,[24] leegstandsheffingen en nauwelijks beter benutte aanpalende huizen;[25] tenslotte nadat een lap tuingevel van het minder grote huis tot in een kelder zakte in 2013, kocht de Stad het Hof van Cortenbach eind dat jaar aan.

De eerste publieke gelegenheid om er een blik binnen te werpen, was de Open Monumentendag 2015 met de deels door de Vlaamse overheid bekostigde cascorestauratie nog in volle gang; ook voor de herbestemming zou de regio nog tussenkomen. In 2017 werd Minim/Dockx  eigenaar genoemd.[17] In 2018 werd het voor nieuwe functies om te vormen Cortenbach  aan Langenbach gcv, een samenwerkingsverband van diverse firma's of hun vertegenwoordigers, verkocht terwijl de Stad met studiebureau D+A Consult  de voorziene openbare gronden behartigde en Dockx Projectbouw  het woonproject aan de Onze-Lieve-Vrouwestraat verderzette.[26]

Varia[bewerken]

  • In het Nederlandse Helmond kwam in 2012 'Ywan Cortenbach' letterlijk ten tonele als voogd van de lokale kasteelheer Jan Cortenbach. Historisch was Ywein die van neef Jan III tot diens meerderjarigheid en — na diens vroege dood in 1505 — van diens zonen Jan IV en Joost; hun moeder was de 'Margriet van Ghistele' uit het stukje voor kinderen, gehuwd in 1493 en vanaf vader Joos van Ghisteles sterfte in 1516 vrouwe van Moere.[3] ‍[27][28]

Externe links[bewerken]

Zie ook Bronnen (en voor specialisten de overlegpagina 'Historische opzoekingen')

Bronnen[bewerken]

  1. Uittreksel uit de notulen, punt 22. Straatnaamgeving (Pdf). Notulen van de vergadering van de gemeenteraad van 27 mei 2019 - Openbare zitting. Stad Mechelen (2019-05-28). Nagezien 2019-09-11.
  2. Geschiedenis Hof van Cortenbach. Stad Mechelen (ongedateerd). Nagezien 2019-08-24.
  3. 3,0 3,1 Heren en Vrouwen. Geschiedenis Helmond. Regionaal historisch centrum, Eindhoven. Nagezien 2019-09-09.
    • Becx, J.A.J.. Het geslacht Becx – vijf eeuwen in de Meierij (1475 - 1975) delen I, II resp. III.**Jaargang 1951 - 1952 V no 7.- 2** (Pdf). De Kleine Meierij jg. XXVI p. 29-30, 55-56 resp. 74. Heemkundekring en Streekarchivariaat van Oisterwijk (1975). Nagezien 2019-09-09 (indien onleesbaar, download en open in Acrobat Reader).
  4. 4,0 4,1 Deel 1.2 De heerlijkheid van Horst. Nieuwe bijdragen tot de geschiedenis van Sint-Pieters-Rode. ActaGena werkgroep familiekunde in Oost Brabant. Nagezien 2019-08-24.Wikipedia beweert zonder bronvermelding hetzelfde.
  5. 5,0 5,1 Damen, Mario. Prelaten, edelen en steden - De samenstelling van de Staten van Brabant in de vijftiende eeuw. Handelingen van de KCvG, KAvB, deel 182 p. 154, 158. Koninklijke Commissie voor Geschiedenis, Koninklijke Academie van België (2016); online: Persée, Lyon FR. Nagezien 2019-09-10.
  6. (bron?) ← zie tooltip.
  7. Het Hof van Cortenbach herontdekt!. Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst, Mechelen (najaar 2018). Nagezien 2019-08-24.
    • Breckpot, Marcel. Het Hof van Cortenbach te Mechelen – een vergeten bouwwerk van Rombout Keldermans ‍? Handelingen van de Koninklijke Kring voor Oudheidkunde, Letteren en Kunst van Mechelen, vol. LXXXVIII p. 159–221. K.K.O.L.K., Mechelen (1984)
  8. Hof van Cortenbach – Verborgen parel. In de voetsporen van Margareta p. 44. VVV Mechelen vzw; Visit Mechelen (stedelijke toerismedienst), Mechelen (2018). Nagezien 2019-08-24 — Een andere bron stelt dat Jan IV tot het einde van zijn leven meier van Leuven  was.
  9. Peeters, Daniel J.S.M.. Het wapen Schoonjans één van de kwartieren op de grafsteen van Jan van Cortenbach en Elissabeth Bauw. Publicaties van Daniel JSM Peeters (zomer 2012). Nagezien 2019-08-24: De tekst van de grafsteen heet 'verschenen in het Familietijdschrift - Scone Jhan (2012)', evident het artikel 'Het wapen Schoonjans één van de kwartieren op de grafsteen van Jan van Cortenbach en Elisabeth Bauw' (Scone Jhan jg. XXII nr. 79 p. 7); later verscheen ook 'Familieverbanden tussen Schoonjans-Schooffs-de Cortenbach-Hinckaert' (jg. XXV nr. 90 p. 21]). Een referte bij 'XVc XLIX' (1549, op Jans grafsteen), verwijst naar volgend citaat (met ter zake onwaarschijnlijk jaartal 1513). "Jozef Ferdinandus Gislenus Cuypers van Alsinghen in zijn Provincie, Stad, Ende District Van Mechelen Volume 1, p. 176 geeft ongeveer dezelfde tekst doch met een afwijkend jaar voor het overlijden van de man zijnde XVc XIII"
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Kocken, Marcel. Gids voor Oud Mechelen. p. 310-311. Standaard Uitgeverij, Antwerpen; Fibula-Van Dishoeck, Haarlem (1981). Nagezien 2019-09-20.
  11. (fr) Jacqmin, Pascal. Histoire - Page 2 – Retour vers le passé (VI). Haren – Un village dans la ville (blog d'auteur) sur Sudinfo, BE (2016-09-30). Nagezien 2019-09-21.
  12. 12,0 12,1 Open Monumentendag Mechelen Zondag 10 september 2017 (infobrochure) (Pdf). Monumentenzorg Stad Mechelen (2017). Nagezien 2019-08-31.
  13. Hof Cortenbach (ID: ‍3505). Inventaris Erfgoedobjecten. Onroerend Erfgoed. Nagezien 2019-09-11.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 Hof van Cortenbach, Mechelen. ArcheoNet Vlaanderen (op Flickr). Nagezien 2019-09-09. — Met voorgevel 'Huis Breckpot' in 2010 (foto: Vereenooghe, Tijl)
  15. Godenne, Leopold (tek.); Godenne, Willy (red.). Oud Mechelen – Penteekeningen door Leopold Godenne naar David De Noter en anderen p. 25. Willy Godenne, Mechelen (1925 ‍< ongedateerd < ‍1955); online: Dbnl. Nagezien 2019-09-10: gedrukte pagina 25 is online 27.
  16. Hof van Cortenbach (Pdf). Renoscripto nr. 91 (dec. 2017). Nagezien 2019-09-10.
  17. 17,0 17,1 Verslag raadscommissie Stadsontwikkeling, Ruimtelijke ordening en Openbare werken (Pdf). Stad Mechelen (2017-09-07). Nagezien 2019-08-24.
  18. Sosnowska, Philippe. Voor de schouw van Cortenbach (...) studie van de muurbekleding (Pdf). Ergoed Brussel nr. 2. Brussels Hoofdstedelijk Gewest (juni 2012). Nagezien 2019-09-12. "schouw van Cortenbach. Deze monumentale schouw is afkomstig van het gelijknamige herenhuis in Mechelen, waar ze tussen 1853 en 1855 werd gedemonteerd"
  19. Restauratie van het Hof van Cortenbach. Stad Mechelen (ongedateerd). Nagezien 2019-08-24.
  20. Den Breckpot. Jazzathome. Nagezien 2019-08-27: vermeldt slechts periode 1943-2006, voor handelaars Breckpot.
  21. 21,0 21,1 Gildehuis van de Jonge Kruisboog Korenmarkt 23. Mechelen Exclusief - Editie 2019. Rotary Club Keerbergen (2019, voor mei). Nagezien 2019-09-09: vermeldt 1641 "een uitgestrekt hof aan de Korenmarkt" en vanaf 1866 likeurdistilleerderij en wijngroothandel Breckpot; misspelt 'Gijbels' i.p.v. Gybels.
  22. Van Haezendonck, Sven. Gybels koopt pand voormalig restaurant Martinique. Gazet van Antwerpen (2017-04-06). Nagezien 2019-09-09.
  23. Van Haezendonck, Sven. Gevel Hof van Cortenbach stort deels in: brokstukken op auto. Gazet van Antwerpen regio Mechelen (2010-11-12). Nagezien 2019-08-24.
  24. Van Haezendonck, Sven. Eigenaar Hof van Cortenbach is overleden. Gazet van Antwerpen regio Mechelen (2011-03-16). Nagezien 2019-08-24.
  25. Smets, Jan; 'minneke' et al.. Hier waakt de draak. Mechelen Blogt (≥ ‍2012-08-07). Nagezien 2019-08-24.
  26. Vansina, Wannes. Hof van Cortenbach ondergaat opknapbeurt – Pand krijgt horeca, studentenkamers en kantoren. Het Laatste Nieuws regio Mechelen (2018-10-08). Nagezien 2019-08-24.
  27. Caland, F.. De oudste stadsrekening van Axel (Pdf). Kronijk van het Historisch Genootschap gevestigd te Utrecht, jg. 24, serie ‍5, deel ‍4 p. 350. Kemink en zoon, Utrecht (1868). Nagezien 2019-09-27.: ("Jonkvr. van Ellemont is Margaretha van Ghistelles, geh. met Jan "(III)" van Curtenbach overleden 11 Aug. 1515, Heer van Helmond, zoon van Jan "(II)" en Jodoca  Hinckaert")
  28. • E. N.. Joos van Ghistele en zijn familie op het kasteel van Zuiddorpe bij Axel 1500-1552. Biekorf jg. 71 p. 117-118. E. Vercruysse en Zoon, St.-Andries (1970); online: Dbnl (2014). Nagezien 2019-09-12.
    • Choufoer, Hans. Kasteelheer van Helmond, Jan Cortenbach III eindelijk getrouwd. Ditisonzewijk, Helmond NL (2018-05-22). Nagezien 2019-09-12.

Voetnoten[bewerken]

  • De vernieuwde website van Onroerend Erfgoed van de Vlaamse overheid verhaspelde althans in augustus 2019 in haar pagina's ter zake allerlei elementen: Als Hof van Cortenbach heet het pand Korenmarkt nr. 23-25 (den Breckpot) het voorhuis en Korenmarkt nr. 27-29 (gesloten zaak en onopmerkelijke gevel) onbegrijpelijk het "achterhuis", terwijl van beschrijvingen niet steeds evident is welke op een gebouw aan de Korenmarkt dan wel op de twee daar  achter langs de Ziekeliedenstraat slaan; soms blijkt alleen een patriciërs/handelshuis aan de Korenmarkt ingekleurd en elders worden het kleine en grote gebouw langsheen de Ziekeliedenstraat wel mee ingekleurd. De foto "Mechelen Korenmarkt 27-29" toont uitsluitend die beide laatste bouwsels. Titels, tekst, inkleuring en verwijzing naar huisnummers lijken niet correct op mekaar afgestemd, temeer daar de twee Hof van Cortenbachgebouwen langsheen de Ziekeliedenstraat uitsluitend achter het nergens vermelde hoekhuis Korenmarkt nr. 31 (ooit de Martinique) staan — lezers krijgen er toch geen register met eigenaars bij (in 2017 waren nr. 27-29 evenals het complex naast de Ziekeliedenstraat eigendom van Minim/Dockx, volgens verslag van de raadscommissie 7 september Stadsontwikkeling, Ruimtelijke ordening en Openbare werken; dat jaar kwam overigens nr. 31 in bezit van de eigenaar van nr. 23-25, volgens de Gazet van Antwerpen van 2017-04-06). Weinig bronnen lijken te beseffen dat het Huis Breckpot (nr. 23-25) een met traptorentje verbonden voor- en achterhuis is, zodat niet altijd evident is of 'achterhuis' al dan niet op de bouwsels langs de Ziekeliedenstraat slaat. Niet wetend of het te lande links dan wel rechts moet, rijdt een bestuurder misschien midden de straat; dan past nr. 27-29 net zo precies.
  1. 1,0 1,1 Bron Archeonet stelt dat in "1958" de benedenverdieping ontpleisterd werd en net als bron Onroerend Erfgoed in 'Hof Cortenbach (ID: ‍3505)' dat toen 'een vierde pilaster' (een 6e met de buitenste erbij) een pui verving: de eerste (resp. 2e) van links, in het midden van waar die tweede poort was geweest. Zonder die pleister staat hij op de foto SME001006973 volgens de Beeldbank uit 1956, genomen door Leo Van Baelen tijdens de gevelverbouwing. Dit Mechelen Maptartikel toont er een uitsnede met perspectief- en belichtingscorrectie van.
  2. Meerdere bronnen noemen blijkbaar ook de tegenwoordige 'steile zadeldaken' maar foto's van het grootste tonen veeleer een mansardedak.
  3. De bron 'Geschiedenis Hof van Cortenbach' van Stad Mechelen stelt dat Ywein van Cortenbach (die geen handelaar was) eind de 15e eeuw het huis Den Drake betrok; bron Jazzathome toont een allicht door de nieuwe eigenaar Gybels ("We verwelkomen") geschreven bewering dat een bewonende handelaarsfamilie het in de 16e eeuw de naam Den Drake zou hebben gegeven. Bron Monumentenzorg Stad Mechelen informeert ter zake uitgebreider en (behoudens een identificatie als Jan IV) vermoedelijk juist.
  4. Enige heren van Keerbergen waren ook heren van Helmond (nu in Nederland; niet te verwarren met een heerlijkheid Helmont te Kontich, waarmee ook familiebanden bestonden), zodat bijvoorbeeld voor het Helmondse Broek de volgende, andere nummering geldt: Jan I van Cortenbach en Katharina van Berlare, vrouwe van Helmond, hadden een zoon Jan II van Cortenbach, wiens broer Ywein van Cortenbach hem opvolgde en dan diens zoon Jan III van Cortenbach, overleden in 1549 en opgevolgd door zijn vrouw Elisabeth (Lijsbeth) Bauw. Bron:
    Smulders, Ferd.. 'Het Helmondse Broek' in Udenhout (Pdf). De Kleine Meierij jg. V nr. 7 p. 3-4. Heemkundige Studiekring voor Vught, Oisterwijk, Helvoirt, Haaren, Udenhout en Cromvoirt (1951 ‍- ‍'52 (gedigitalsiseerd 2001)). Nagezien 2021-01-16 (indien onleesbaar, download en open in Acrobat Reader).
  5. 5,0 5,1 5,2 Wikipedia stelt enerzijds (2019-02-17) dat heer van Keerbergen Ivan en echtgenote Philippine Hinckaert (zo ook bron 'ActaGena', maar spelt 2 ‍x Winckaert, 1 ‍x Hinckaert; bron Damen spelt Filippine Hinckaert, dochter van Jan III Hinckaert en Genea 'Hinckaert Philipotte') 4 kinderen hadden, genaamd Lodewijk, Filips, Jacob en Maximiliaan — geen J[oh]an[nes]; anderzijds terecht bij de Cortenbachs (2016-11-01) dat zijn opvolger als heer van Helmond Jan IV was, zo ook in de lijst ter zake (2018-02-24). Nagezien 2019-08-24. De bron 'Regionaal historisch centrum Eindhoven' weet dit een achterneef en bron Becx legt dit haarfijn uit maar onder meer bron Monumentenzorg Stad Mechelen en allerhande afschrijvers (waaronder bronnen 'Geschiedenis Hof van Cortenbach' van de Stad Mechelen, schepen van monumentenzorg Geypen, regionaal reporter Vansina en 'Visit Mechelen') noemen die Yweins zoon. Becx stelt (p. 56) dat jonker Ywan (Ywein) van Cortenbach te Mechelen stierf in 1523 en (p. 74) dat jonker Jan IV van Cortenbach, heer van Helmond, in 1534 overleed en 'broer' Joost als opvolger kreeg; volgens ***Tholen deel 2 by KZGW, p. 545*** had (ridder) Joost diens dat jaar overleden broer Jan III  opgevolgd — allicht een getaltypo want deze laatste stierf al in 1505 en werd ad interim door Ywein opgevolgd. Bron 'ActaGena' geeft voor Ywein evenwel 1520, Monumentenzorg Stad Mechelen 1523. Volgens bron 'Peeters, Daniel J.S.M' toonde Jans graf te Mechelen diens sterftejaar 1548 en de familienaam van diens eega 'Bauw', waarin de Stad Mechelen en Onroerend Erfgoed een ' ‍r ‍' lassen; Van Waesberghe database #4742 noemt (deze) Bauw Elisabeth dochter van Bauw Henry en Jeanne d'Enghien de Kestergat en bron Jacqmin noemt haar enige dochter van in 1510 overleden Bauw Henri, heer van Vremde. Mechelen Mapt neemt aan dat niet Yweins achterneef Jan IV van Cortenbach, heer van Helmond, (over wiens leengoed Ywein voogdij had uitgeoefend net als jaren voordien over datzelfde leengoed van Yweins neef Jan III) het Hof van Cortenbach bewoonde, maar wel de (naar Yweins vader genaamde) zoon Jan (zie Van Waesberghe database #4741), halfbroer van Lodewijk, F, J & M en broer van Cathelijne, (indien niet identiek) Catherine en Willem, bij zijn in 1488 overleden eerste vrouw, weduwe van Renier de Felt, Barbara (Barbe, Barbele) Schooff (Schoeff, Schooffs, ev. verward met Korenmarkt nr. 8 ook 'Schoofs') (volgens bron Monumentenzorg Stad Mechelen erflaatster van huis Den Drake  aan Ywein), vrouwe van Swyveghem onder Muizen; zoon Jan huwde Catherine de Berlaere, zie bron Damen, bron Peeters en Van Waesberghe database #800 (bij Ywein) (die F, J & M niet vernoemt). Toch kreeg Mechelen Mapt (nog) geen stellig heldere kijk op alle aspecten. Die worden niet meteen bevattelijker doordat zowel van Cortenbachs als Berthouts van Berlaar genoemd worden, enerzijds als heren van het kasteel Helmond in het centrum van de stad Helmond (zie de hiervoor gelinkte lijst ter zake) en anderzijds als bezitters van een van het leenhof van Mechelen afhankelijk cijnshof van Helmont, klaarblijkelijk in een heerlijkheid Helmont te Kontich (zie Kasteel Groeningenhof en dienstgebouwen ID: 13466. Inventaris Erfgoedobjecten. Onroerend Erfgoed. Nagezien 2019-09-09.) en eind-d en -t veelal gelijkstonden. Bovendien waren zowel Berthouts als Cortenbachs heren van Keerbergen.
  6. Jan III Hinckaert, heer van Ohain, was volgens de Franstalige Wikipedia d.d. 2019-08-01 een achter-achterkleinzoon van een vermoede bastaardzoon van hertog Jan I van Brabant.
  7. In 1567 waren 4 tercio's, waaronder dat van Romero, vanuit Genua door Savoye, Bourgondië en Lotharingen naar de Nederlanden gestapt, vergezeld van 1.200 ruiters. In september had die macht te Brussel Alva ondersteund tegenover de landvoogdes, die dan was afgetreden ten gunste van de IJzeren Hertog, waren er de graven Egmont en Horne aangehouden en de Bloedraad ingesteld. Vijf jaar later beval luitenant-kolonel Romero het massacre van Naarden.
    • Molhuysenen, P.J. (red.); Blok, P.J. (red.). Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek, deel 2 (Pdf) p. 24. A.W. Sijthoff, Leiden (1912); online: Dbnl (2008). Nagezien 2019-08-26.
    • Kuijpers, Erika. Naarden. Dutch Revolt. Universiteit Leiden (ongedateerd). Nagezien 2019-08-26.
  8. Bron Monumentenzorg Mechelen geeft de precieze  datum '22 juni 1639' en namen  van de partijen, drie andere louter een ervan afwijkend jaartal en kennen geen verkoper: bron Kocken 'in 1641' maar vermeldt wel de partijen bij de gedeeltelijke verkoop van 1648 en bij de verderverkoop van 1673; bron Archeonet vermeldt 'gebouw aan de straatzijde ... in 1641' doch zwijgt over enige verkoop in 1648, bron Rotary Club Keerbergen 'in 1641 een uitgestrekt hof aan de Korenmarkt'.
  9. Bron Kocken: "In 1818 werd deze huizing de afspanning 'Frankfort', ook bij oude Mechelaars nog bekend daar ze tot aan het begin van de Eerste Wereldoorlog bestond. In 'Frankfort' was in 1896 de werkbeurs van de meestermeubelmakersbond gevestigd.".