Lange Heergracht

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
(Doorverwezen vanaf Heergracht)
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif Name of a street, and also of a during the 20th century obliterated, recently partially restored, city creek in Mechelen
De Lange Heergracht

De Lange Heergracht is de naam van een straat in Mechelen, aan de gelijknamige vliet. Deze laatste liep eertijds open doorheen een flink stuk van de binnenstad, net als toen bijvoorbeeld de Melaanvliet. Ruim een eeuw nadat ze overwelfd werd, legde men een kort eindje naast een deeltje van voormelde straat, opnieuw aan. Ook een afgetakte vliet, de Korte Heergracht, is ingebuisd of overwelfd.

Zowel de straat als de vliet zijn soms kortweg Heergracht en met of zonder predicaat sinds 1654 ook Heirgracht genoemd en immer aldus in het hedendaags dialect, soms Hairgracht gespeld.

De straat[bewerken]

De Lange Heergracht, gelegen tussen Zwartzustersberg/Blokstraat en Frederik de Merodestraat, heette oorspronkelijk 'Verwers Heergracht' en (voor het eerst teruggevonden uit 1373) tot rond 1500 'Aenslaghers Heergracht'. In haar verlengde ligt de toenmalige (1363) 'Volders Heergracht', welke straat naar de Stassartstraat 'Korte Heergracht' genoemd werd tot ze in de 20e eeuw haar huidige naam Van Hoeystraat kreeg.

De vliet[bewerken]

De Heergracht ofte Heirgracht liep vanuit het bekencomplex met Boeimeerbeek en Vrouwvliet aan de Nekkerspoel nabij de eertijdse Blokpoort onder een brug door en via een duiker onder de stadsgracht de historische binnenstad in, door het terrein van de in 2018 gesloten ziekenhuisafdeling aan de Zwartzustersvest. De (Lange) Heergracht volgde de ernaar genoemde straat en liep rechtdoor in de Van Hoeystraat, tot in de 20e eeuw nog Korte Heergracht genaamd, wegens de zuidzuidwestwaartse aftakking met die naam die daarin begon. Deze verbinding eindigde vlakbij de Olifantsbrug in de Oude Melaan. De eigenlijke (lange) Heergracht stroomde evenwel verder rechtdoor als een zeer flauwe boog, om net voor de Katelijnestraat over een lengte van enige tientallen meters vlak naast de Zelestraat te liggen; dit stukje van de straat heette destijds de 'Keting'. Net voorbij de XII-Apostelenstraat liet een bocht de Heergracht oorspronkelijk aan de Nonnenpoort de stadsommuring verlaten om ongeveer tegenover de huidige Spreeuwenhuisstraat in de Dijle uit te monden. In de 17e eeuw werd een gracht gegraven van de Nonnenpoort naar de samenvloeiing van Melaan en Dijle nabij de Plankstraat, zodat dit buitensteeds stukje Heergracht gedempt kon worden.[N 1] Zoals Oude zowel als Nieuwe Melaan dikwijls slechts 'Melaan' genoemd werden, kon 'Heergracht' net zo wel de Korte als de ganse Lange Heergracht aanduiden; ofwel in onderscheid van de trajecten aan de daarnaar genoemde straten slechts het deel stroomafwaarts van de aftakking.

Korte stukjes van de Heirgracht waren reeds overwelfd tegen 1858 (kadasterplan van Popp): bij de instroom tot aan de Lange Heergracht en tevens in deze straat een paar tientallen meters van het traject tussen Bergstraat en Merodestraat. De Korte Heergracht was toen overwelfd tussen de huidige Stassartstraat en de Schoutetstraat. In 1903 zakte in deze laatste op nummer 6 een moeder door haar keldervloer in de vliet en zij verdronk samen met haar vermoedelijk toegesnelde twee volwassen dochters. De Lange en Korte Heergracht waren al voor het einde van de 19e eeuw reeds geheel overwelfd. Dit verklaart dat van de Heergracht geen oude foto's bekend zijn en nauwelijks sporen van het ruim dozijn bruggen erover voorkomen. Na de aanleg van de Afleidingsdijle in het begin van de 20e eeuw, had het door insluiten van de natuurlijke rivier ontbreken van getijdenspoeling de andere vlieten tot vieze open riolen herschapen, zodat ze gedempt werden ofwel ingebuisd of overwelfd om net als de Heergracht de hoofdaders van het ondergronds rioleringsstelsel te vormen, inmiddels al sinds een eeuw.

Na de heropenlegging van een deel van de Melaanvliet besloot men ook een tweede parkeerterrein, ditmaal aan de Heergracht, op te offeren aan de watergoden. Een pompinstallatie zorgt er vanuit de Afleidingsdijle geregeld voor vers water, wat aan de andere zijde via een overloop in de overwelfde Heergracht verdwijnt.

Varia[bewerken]

Externe Links[bewerken]

Voetnoten[bewerken]

  1. Het grondplan uit ‍'Brabantia Sacra et Profana scenographice illustrata ... Castella et Preatoria Nobilium Brabantiae et Coenobia celebriora ad vivum delineata at aes incisa'‍ van Jacques Le Roy, Amsterdam 1696, met een tekening van Frederik de Wit die rond die jaren publiceerd werd in zijn ‍'Theatrum ichnographicum omnium urbium...'‍, hernomen door Basire in 1745, toont zowel de gracht Nonnenpoort - Plankstraat als het oude buitenwaarts traject dat toen een zijtak van de stadsgracht geworden was, net niet verbonden met de Dijle.