Frans Verbelen

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif A politician in Mechelen

Frans Verbelen, geboren te Nederokkerzeel in 1861 en overleden te Mechelen in 1937, was een socialistisch voorman die naar het anarchisme evolueerde.

Net als de rest van het land werd ook Mechelen, vanaf de jaren tachtig van de 19e eeuw, wakker geschud door massale arbeidersprotesten. Na twee mislukte pogingen, in 1871 en 1877, werd de Mechelse afdeling van de Belgische Werkliedenpartij (BWP) in 1885 eindelijk opgericht. Onder impuls van Frans Verbelen werd op straat gemanifesteerd voor ideologische doeleinden, met als voornaamste eis het algemeen stemrecht. Het socialisme vond in Mechelen aanvankelijk vooral aanhang bij de metaalbewerkers en werklui in de meubelsector.

De schrijnwerker Frans Verbelen zette zijn eerste stappen binnen de socialistische beweging als secretaris van de Mechelse Vrijdenkersbond en uitgever van het antigodsdienstig blad Antikrist (1889-1890). Vanaf 1891 werd Verbeelen voorzitter van de Mechelse BWP. Gedurende de zes jaren van Verbelens socialistisch partijvoorzitterschap bestond er een goede verhouding tussen anarchisten uit Mechelen en hun geestverwanten in Holland. Eerst had Verbelen nog de Nederlandse anarchisten Jan en Willem Bus en hun aanhang de deur gewezen, maar zijn opvattingen raakten aan het schuiven. Onder zijn invloed werd in 1895 een studie- en leeskring opgericht waar ook revolutionaire geschriften aan bod kwamen. In oktober 1897 verscheen door zijn toedoen het dissidente en antiparlementaire blad ‍'Het Vrije Woord'‍. Verbelen meende in die dagen dat het socialisme in België verloochend werd en daarom een blad als Het Vrije Woord absoluut noodzakelijk was: Alle andere socialistische bladen waren immers te zeer onderhevig aan een ijzeren partijtucht.

Frans Verbelen betoogde voortaan dat het ware socialisme fundamenteel gekant was tegen de staat. Parlementarisme en het nastreven van gedeeltelijke hervormingen waren voor de BWP echter een doel in plaats van een middel geworden. Ze versterkten de bestaande maatschappij en dienden eigenlijk alleen als springplank voor de "heren" die zich bij de Werkliedenpartij hadden aangesloten. In Het Vrije Woord verschenen ondermeer stukken uit ‍'Autoritair en Libertair Socialisme'‍ (1897) van Ferdinand Domela Nieuwenhuis en in het novembernummer deed Verbelen een warme oproep tot samenwerking tussen revolutionaire, vrijheidslievende of libertaire socialisten enerzijds en anarchisten anderzijds. Frans Verbelen werd redakteur van het Mechelse anarchistische blad ‍'Recht door zee'‍.

Na zes jaar voorzitterschap nam Frans Verbelen afscheid van de Mechelse BWP. Begin 1898 bleek hij de uitgever van ‍'De Jonge wacht'‍ (Mechelen), waarin het 'etatisme' en 'socialistisch militarisme' van de BWP op de korrel werden genomen. Daarna trok Verbelen zich grotendeels terug uit het aktieve leven, al liet hij zich tot 1914 af en toe nog opmerken. Zo bijvoorbeeld voerde hij het woord op 16 juni 1907 in Den Haag op een protestmeeting naar aanleiding van vredesconferenties aldaar.

Frans Verbelen bleef betrokken bij het Mechelse Het Vrije Woord, dat in 1912 ongemeen antigodsdienstig was geworden. Het blad beoogde "de strijd tegen gansch het parasietendom, om te beginnen met den godsdienst om te eindigen met de politiekers alwaar zij ook uit onze klasse zijn voortgesproten. Zij allen knagen aan de weelderige plant die men vrijheid noemt."