Welkom op Mechelen Mapt! Onze pagina's zijn beveiligd tegen spam of vandalisme.
Fout ontdekt? Mee bijdragen? E-mail ons of registreer u gratis en anoniem om te bewerken.

Familie Hogenberg

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar: navigatie, zoeken
English.gif A mainly 16th century family of engravers of Mechelen
Kaart van Mechelen (door Frans Hogenberg)

Een familie Hogenberg zou reeds in Mechelen geleefd hebben, vooraleer hun naamgenoot en allicht afstammeling Nicolaas rond 1500 in het hertogdom Beieren-München geboren werd.[1] Die vervoegde pas als jongeman de Maneblussers en met zijn echtgenote zette hij er nog een paar bij: Remigius en Frans. Deze laatste vaderde Johan (of Hans) en Abraham. Zij waren allen grafische artiesten.

Nicolaas Hogenberg[bewerken]

Van Nicola[a]s Hogenberg, een rond 1500 te München geboren doch als Zuidelijk Nederlander beschouwde graveur, etser en schilder van historische en religieuze onderwerpen, staat vast dat hij in 1527 te Mechelen was al wordt reeds vanaf 1517 niet uitgesloten. Er blijven sceptici aangaande zijn identificatie door de kunsthistoricus Max Friedländer als de monogrammist NH, een kunstenaar die zeker in 1522 te Augsburg een aantal fijne houtsnijwerken en etsen maakte, zoals een paar die de ‍'Patriarchen met een groep heiligen'‍ (onder wie Sint-Pieter en Sint-Christoffel) uitbeeldden (afgedrukt in 1524) en ‍'Jeremias ten val in de put'‍ (druk 1525), allemaal monumentale figuren in een classicerende en Italiaanse stijl met sterke chiaroscuro effecten en een geregeld toegepaste verkorting met uitgesproken verticale en horizontale lijnen in architecturale achtergronden.

Wellicht in opdracht van Margaretha van Oostenrijk, etste Nicolaas een uit 40 platen samengestelde fries die de ‍'Intocht van keizer Karel V en paus Clemens VII in Bologna'‍ uitbeeldde (gedrukt te 's Gravenhage in 1532), wat op een eventueel bezoek van de kunstenaar aan Italië zou kunnen wijzen. Vier etsen over ‍'Leven en dood van Margaretha van Oostenrijk'‍ (1530) worden eveneens aan hem toegeschreven. Van Mander stelde dat Nicolaas Hogenberg ook schilderde en beschouwt hem als de maker van een serie scènes uit het Bijbelverhaal van Kaleb en Jozua voor een kapel in de Sint-Romboutskathedraal. Een aantal afdrukken van zijn werk werden postuum uitgegeven door de overnemer van zijn atelier, Frans Crabbe. Het overlijden vóór 23 september 1539 te Mechelen liet zijn weduwe Jeanne Verstraeten achter met hun kinderen Anna, Hans evenals hun peuter Remigius en zou haar bevalling van hun broertje Frans kunnen voorafgegaan zijn.

Remigius en Frans Hogenberg[bewerken]

Hun jeugd[bewerken]

Remigius en Frans Hogenberg werden geboren te Mechelen als zonen van Nicolaas, de eerste rond 1536 en de tweede in 1539 of '40 en dus mogelijk na vaders overlijden. Hun kunstzinnig stielmanschap werd vermoedelijk opgepikt in de werkplaats van hun stiefvader(bron?), de atlasmaker Hendrik Terbruggen, bij wie onder meer de vermoedelijk verloren gegane kaart ‍'Orbis terrarum typus, aquila comprehensam'‍ van Petrus ab Aggere verschenen was te Mechelen in 1556.[2]

Hun eerste werken waren satirische beelden in de stijl van Pieter Breugel: danspartijen, een trouwfeest van narren, bordeelscènes en de illustraties van oude gezegden. De initiële stijl van de oudste broer was gebaseerd op het werk van Hans Bol. Net als deze laatste verlieten beiden hun geboorteplaats omwille van politieke en religieuze omwentelingen, die resulteerden in de uitwijzing van protestanten in de Zuidelijke Nederlanden. De broers vertrokken naar Engeland, om later uit te wijken naar Duitsland.

Beiden verdwenen enigszins in de mist van de kunstgeschiedenis. Hun artistieke drukwerken, gekenmerkt door een hoge kwaliteit, is amper bestudeerd en zou een gedetailleerde catalogus verdienen.

Remigius Hogenberg[bewerken]

Zicht op Mechelen (door Frans Hogenberg)

In de late jaren 1560 werkte Remigius in Münster (Westfalen). Hij graveerde een kaart van Westfalen naar een werk van de cartograaf Godfried Mascop (de) en in 1570 een 'Zicht van Münster' dat de schilder Hermann tom Ring (de) daartoe had ontworpen. Naar andere werken van deze artiest maakte hij illustraties die gebruikt werden in de boeken van de alchemist Leonhard Thurneysser (de). Aan diens ‍'Archidoxa et Quinta Essentia'‍ werkte Remigius samen met de monogrammist HHH.

Rond 1572 was Remigius ook actief aan het hof van Matthew Parker (en), de aartsbisschop van Canterbury, waar hij diens portretten graveerde alsook de genealogie van de Engelse koningen (gesigneerd en gedateerd in 1574). Ook verleende Remigius een aantal kaarten van de Engelse graafschapen ter illustratie van een atlas die in 1579 gepubliceerd werd door Christopher Saxton (en).

Remigius stierf rond het jaar 1588.

Frans Hogenberg[bewerken]

De Leone Belgico
(het titelblad door Frans Hogenberg)

Rond 1568 werkte Frans Hogenberg in Engeland waar hij portretten graveerde van leden van de Londense rechtbank voor de Bishops' Bible (en), gepubliceerd in 1568. Gegraveerde zichten van de Royal Exchange in London worden aan hem toegeschreven.

Voor de atlas Theatrum Orbis Terrarum van de Antwerpse kaartenmaker en uitgever Abraham Ortelius, waarmee hij een vriendelijke, levenslange relatie had, graveerde Frans geassisteerd door zijn zoon Abraham Hogenberg sinds 1565 vrijwel alle kaarten.

Misschien nog voor die atlas in 1570 verscheen, ging Frans Hogenberg in Keulen wonen, waar hij zijn uitgeverij opstartte en kon beschikken over een grote groep medewerkers. Simon Novellanus (ofte Van den Heuvel of Van den Neuvel) en Joris ('Georg') Hoefnagel werkten voor hem aan de ‍'Civitates Orbis Terrarum'‍, opgedragen aan keizer Maximilliaan II ondertekend door 'Georgius Bruin', beter gekend als Georg Braun), 'Simon Novellanus' en 'Franciscus Hogenbergius' gepubliceerd in 1572 en toen verkrijgbaar te Antwerpen bij Filip Galle en te Keulen bij de auteurs zelf.

Ook werkte Frans Hogenberg aan nieuwsberichten die handelden over de politieke gebeurtenissen in Europa sinds 1530. Vele van deze "drukwerken" werden gebruikt in historische verhandelingen, waaronder in het bijzonder ‍'De Leone Belgico'‍ (1583) van Michael Aitsinger (of Eyczinger enz.) (en), waartoe ook diens Leo Belgicus - de allereerste - door Hogenberg gegraveerd werd.

In navolging van Ortelius, hemelde Aitsinger de onnavolgbare manier van graveren van Frans Hogenberg op, in een voorwoord van zijn ‍'Terra Promissions : Eleganti manu Francisci Hogenbergij exarata'‍.

Frans Hogenberg graveerde en publiceerde verschillende grote kaarten, zoals de ‍'Romani Imperii Imago'‍ in 1571, naar een tekening door Ortelius en ‍'Germania Inferioris Delineatio'‍ ofwel de 17 provincies van de Nederlanden (1578). In 1575 publiceerde Frans Hogenberg 32 vellen van de 'Geschiedenis van Cupido en de Psyche', gebaseerd op tekeningen van Rafaël Santi.

Frans Hogenberg graveerde in 1586 de familieboom van de Deense goeverneur te Holstein, Heinrich Rantzau (de), welke hen in contact bracht met het Deense Hof. In 1588 en 1589 realiseerde hij in samenwerking met Simon Novellanus twee belangrijke drukken: 'De Begrafenisprocessie van Frederik II van Denemarken' en de 'Res Gestae' van Frederik II van Denemarken. In deze jaren was de Keulse uitgeverij van Frans Hogenberg op het hoogtepunt van zijn bestaan.

Johan en Abraham Hogenberg[bewerken]

Johan[n] (of Hans)[N 1] Hogenberg werd te Mechelen geboren en was evenals een Barbara een kind van Frans en diens eerste echtgenote. Johan was als graveur werkzaam in Mechelen en in Keulen in de periode 1594-1614 en produceerde voornamelijk portretten en enige religieuze onderwerpen, alsook een serie van 12 platen met dieren.

Abraham Hogenberg was een in Keulen geboren zoon van Frans en diens tweede echtgenote en beheerde na diens dood rond 1590 de uitgeverij te Keulen, zodat die bleef bestaan tot in de 17e eeuw. Hij was werkzaam van 1608 tot na 1653 en overleed in zijn geboorteplaats, wellicht zonder een directe band met Mechelen gehad te hebben.

Galerij[bewerken]

Filmlinks[bewerken]

Frans Hogenberg Maps
Civitates Orbis Terrarum (deel 1)

Civitates Orbis Terrarum (deel 2)
Civitates Orbis Terrarum (deel 3)

Externe links[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  1. Cf. bron British Museum: "Painter, engraver and etcher. Evidently he was born at Munich, as he referred to himself as 'Monachensis' on one of the series of 40 etchings, 'The entry of Charles V and Pope Clement VII into Bologna', although his family most probably came originally from Malines, where a number of artists of this name worked."
  2. (en) Summary: The world map with the imperial eagle by Petrus ab Aggere: on the tracks of a lost icon of political cartography. Cartographica Helvetica. Nagezien 2014-08-13.

Voetnoten[bewerken]

  1. Nicolaas Hoogenberg had naast Remigius en Frans nog minstens twee kinderen : een Anna en ene Hans (één der verkortingen van Johan[nes]) waarvan vermoed wordt dat ook hij de stiel van etser en/of graveur beoefende. Deze mag niet verward worden met zijn hier beschreven neef, Frans' zoon Hans, over wie ook relatief weinig bekend is.