Beiaard

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar:navigatie, zoeken
English.gif Carillons in Mechelen
LP Beiaard – Piet van den Broeck

Een beiaard is een met een klavier bespeelbaar muziekinstrument, bestaande uit één of meerdere series klokken. Volgens de definitie van de World Carillon Federation ('Wereldfederatie voor beiaard') dient een instrument uit minimaal 23 klokken te bestaan om carillon ('beiaard') genoemd te mogen worden.

Een beiaard is een bijzonder muziekinstrument, dat door haar klanken een sfeer brengt van rust en gezelligheid. Eén met omvang van drie of meer oktaven is een volwaardig en kompleet concertinstrument. Hij wordt bespeeld door met de vuisten de toetsen van een stokkenklavier te bedienen. Door verschillende mechanische overbrengingen wordt de klok, die vaak enkele meters verderop hangt, aangeslagen. De aanslag is bepalend voor alle nuanceringen, van pianissimo tot fortissimo. Naast de handspelinrichting kan een beiaard ook voorzien worden van een automatisch spel, een door een computer gestuurde mechaniek.

Sinds 25 november 2014 is de cultuur van het beiaardspelen in België door UNESCO erkend als Werelderfgoed. De promotie ervan door de Beiaardschool te Mechelen werd in één adem genoemd met de bekendmaking.[1]

Beknopte geschiedenis[bewerken]

Het instrument is in de Lage Landen in de 16e eeuw ontstaan. Geweten is, dat beiaardklavieren alvast vanaf 1510 (dat jaar in Oudenaarde "een clavier in torrekin om te beyaerdene") geplaatst werden. De rijkere steden verfraaiden hun kerktorens niet alleen voor het oog maar voegden ook een nieuw geluid toe aan de torenklokken. (Later kregen ook niet-kerkelijke gebouwen een beiaard, zoals bijvoorbeeld belforttorens.

De meeste beiaarden bevinden zich in Nederland, België, Denemarken, Frankrijk en de Verenigde Staten en ook in veel andere landen neemt de populariteit toe.

In 1980 sloot de Leuvense firma Sergeys, de laatste klokkengieterij in Vlaanderen, haar deuren. Hiermee kwam een einde aan een traditie van 500 jaar beiaardbouw in Vlaanderen. In Nederland vindt men nog twee befaamde klokkengieterijen: Koninklijke Eijsbouts in Asten en de Petit & Fritsen in Aarle-Rixtel.

In het naslagwerk "Beiaardkunst in de Lage Landen" uit 1991 (ISBN - 9789051212846) van André Lehr (met hulp van Wim Truyen en Gilbert Huybens) wordt Mechelen meermaals genoemd bij het begin van de beiaardkunst en de beiaardklokkenproductie. Tevens wordt Jef Denyn en zijn beiaardschool aangehaald.

Mechelen 'Beiaardstad'[bewerken]

De professionele opleiding tot beiaardier van de Koninklijke Beiaardschool geniet bijzondere faam van de Verenigde Staten tot Japan.

Daarenboven is Mechelen ook royaal voorzien van beiaarden: Er zijn in Mechelen vijf exemplaren te vinden:

  • In de Sint-Romboutstoren is er de in 1981 door Eijsbouts gegoten nieuwe beiaard, een instrument van internationaal allure en met evenredig zwevende stemming. Hij werd geplaatst in een afgezonderde ruimte van de toren zodat ook de historische behouden bleef.
  • De oude beiaard was sindsdien niet meer in gebruik omdat de stemming van de klokken te zeer verlopen was geraakt, een normaal ouderdomsverschijnsel: de oudste klok dateert uit 1480 en in 1952 waren de 49 klokken afkomstig van 18 gieters, maar het merendeel stamt nog steeds uit 1674 van de beroemde Hemony. Maar deze beiaard werd in 2011 gerestaureerd. Nu bleek bij proefconcerten dat de voor het befaamde instrument met middentoonstemming typische klank van weleer, opnieuw kan ten gehore gebracht worden.
  • Er is de charmante Petit & Fritsen-beiaard uit 1967 van de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk, die anderhalve eeuw lang haar welluidend klokkenspel had moeten missen.
  • Een kleine studiebeiaard (klokken van Michiels) doet dienst in de Koninklijke Beiaardschool.
  • Er is ook nog een rijdende beiaard, die jaarlijks te zien is in de Hanswijkprocessie.

Voor een stad met die uitstekende instrumenten is het vanzelfsprekend dat iemand aangesteld is om beiaard te spelen: de stadsbeiaardier.

Internationale Beiaardwedstrijd Koningin Fabiola[bewerken]

De vijfjaarlijkse Internationale Beiaardwedstrijd Koningin Fabiola in Mechelen is enig in zijn soort, onderscheiden van andere beiaardwedstrijden door het hoge niveau en het internationaal karakter. In 2014 won de 25-jarige Amerikaan Joey Brink de zevende editie.


Beiaard Staf Neefs: Mechelen - Rome[bewerken]

Op een elpee uit het jaar X (Decca - nr. 15.014) speelt Staf Nees op de beiaard van Mechelen.

(Op het midden van de plaat staat de Mechelse kathedraal in een bruine kleur)

Luidklokken in de Sint-Romboutstoren[bewerken]

Nieuwe klepel voor Rumoldus (2011)
Naam Gewicht Toon
Salvator 8.129 kg fa kruis
Karel 6.000 kg sol kruis
Rumoldus 4.235 kg si mol
Sint-Jan Berchmans 3.000 kg do 1
Magdalena 2.145 kg do kruis 1
Libertus 1.850 kg re 1

Deze luidklokken hangen aan een rechte luidas. Bij de rechte luidas bevindt het draaipunt zich boven de klok. Hierdoor maakt de klok bij het luiden een sterke zijdelings beweging en botst de klepel tegen de bovenste punt van de slagrand aan (vliegende klepel). Deze manier van luiden ontlokt aan de klok een rijke klank met sterke boventonen en het luidtempo ligt vrij hoog.

Luidklokken in de Sint-Romboutstoren maken ook deel uit van de oude beiaard, zodat ze voor het luiden moeten losgekoppeld worden van de pedalen die hen tijdens het beiaardspel bedienen.

De burgemeester liet de noodklok Salvator op 22 maart 2016 rond 14 uur twintig minuten lang als rouwklok luiden ten gevolge de aanslagen die ochtend in de vertrekhal van de luchthaven te Zaventem en het Brusselse metrostation Maalbeek.[2]

Beiaardlied[bewerken]

Beiaardrecital Mechelen 1971

Julius De Geyter - Peter Benoît

Dan mocht de beiaard spelen
Van al uw torentransen,
Dan mocht de grijsheid kwelen,
Dan mocht de jonkheid dansen. (bis)

Dan schiept gij opgetogen
Tot Prinsen, Vlaamse steden !
Die onder zegebogen
Op zegewagens reden. (bis)

Dan liet gij uw rondelen
En kanten gevels glanzen.
Dan hield gij landjuwelen.
Dan vlocht gij lauwerkransen. (bis)

Dan spreiddet gij voor d'ogen
Uw Vrijheid, Kunst en Zeden.
Op allen mocht gij bogen.
Om allen werd g' aanbeden. (bis)

Externe links[bewerken]

Galerij[bewerken]

Filmlinks[bewerken]

Zie ook 'Externe links'.



Bronnen[bewerken]

  1. VRT-Journaal (2014-11-25)
  2. Rouwklok luidt twintig minuten in Mechelen. Gazet van Antwerpen, regio Mechelen (2016-03-22) Nagezien 2016-03-22.

Voetnoten[bewerken]