Welkom op Mechelen Mapt! Onze pagina's zijn beveiligd tegen spam of vandalisme.
Fout ontdekt? Mee bijdragen? E-mail ons of registreer u gratis en anoniem om te bewerken.

Begijnen en beggaarden

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar: navigatie, zoeken
English.gif Beguines and beghards in Mechelen
Een begijntje
Fototentoonstelling Begijnhofkerk

In Mechelen hebben een uitzonderlijk groot aantal begijnen gewoond,[N 1] wat trouwens blijkt uit twee begijnhoven: het Klein en het Groot Begijnhof. Er kortbij, net buiten de stadsvesten, vindt men de Begijnenweide en in binnenstad de Begijnenstraat, waar in de vroege 13e eeuw de eerste Mechelse begijntjes vertoefd hadden.

Mannelijke equivalenten van begijnen heten beggaarden.[N 2] Aan hun aanwezigheid van voor 1317 tot rond 1589 herinnert de Nieuwe Beggaardenstraat vlak naast het Groot Begijnhof. De Oude Beggaardenstraat daarentegen, heette oorspronkelijk Bogaertstraete, naar een familie Van den Bogaarde.

Achtergrond

Begijnen en beggaarden hadden geen scherp omlijnd statuut: het waren geen geestelijken maar ze leefden wel als een religieuze orde.

De vrouwenbeweging ontstond rond Luik in de Middeleeuwen, een periode waarin vrouwen niet alleen mochten wonen. In de dertiende eeuw was er door allerlei factoren een overschot aan vrouwen. Er waren veel weduwen, onder andere door de Kruistochten. Vrouwen mochten niet hertrouwen en ook jonge vrouwen vonden moeilijk een echtgenoot (ook adellijke dames die niet onder hun stand konden of wilden trouwen). De mogelijkheden waren: bij hun familie blijven wonen of in het klooster gaan. Doch wanneer de familie wegviel was alleen wonen voor vele vrouwen de enige optie, om elkaar te steunen meestal in elkaars buurt (vaak buiten de stadsmuren).

Om te bewijzen dat zij goede vrouwen waren en geen hoeren (die ook alleen woonden), gedroegen de begijnen zich als een religieuze orde, ondanks het misprijzen van de Kerk. De kerk verorderde dat rond deze huizen een muur moest gezet worden met een poort (die 's avonds werd gesloten). Voor de vrouwen diende dit als een soort bescherming, maar de Kerk dwong de begijnen echter wel in een keurslijf en hield tegelijkertijd een oogje in het zeil.

Begijnen droegen in het begin van de beweging gewone kledij. Om hun braafheid en kuisheid te onderstrepen, was die wel eenvormig en zou ze later ingeruild worden voor een habijt. Ook werd er geleefd volgens regels en ze legden geloften van gehoorzaamheid aan een begijnenoverste af, doch niet van armoede al leefden ze sober. Het waren vooral gegoede dames die begijn werden, in de latere eeuwen dikwijls gedwongen door hun familie om de afname van bezittingen bij intrede in een klooster te ontwijken.

Tijdens de Protestantse Reformatie verdwenen de begijnen uit Duitsland en op twee begijnhoven na uit Nederland. Elders werd het pauselijk toezicht op de begijnenbeweging strenger, omdat ze te onafhankelijk bevonden werd. (Begijnen werden beschuldigd van een liederlijk leven en hadden vragen bij de Bijbel.) In Vlaanderen overleefden de begijnhoven, mede dankzij de bescherming van de graven van Vlaanderen en de hertogen van Brabant. De Katholieke Reformatie bracht gedurende de 17e en 18e eeuw een heropbloei van het begijnenleven mee, welke tegen de negentiende eeuw omboog naar de geleidelijke neergang zodat de begijnhoven vooral toeristische locaties werden met uiteindelijk louter gewone bewoners.

Varia

  • Begijntjes zijn ook terug te vinden in de verhalen van Jommeke, getekend door Jef Nys.

Galerij

Externe links

Bronnen

Voetnoten

  1. Behalve Mechelen had alleen Gent zo veel honderden of misschien wel duizenden begijnen.
  2. Speculatie op een lokaal blog over spelling als begaard of beggaard verwijst o.a. naar 'begijn' met enkele 'g', ook in andere talen, en vermoedt een spelfout met 'gg' abusievelijk naar de heilige Begga. Elders leest men wel schrijfwijzen als beggart, begaart, begard, beggard of met 'gh'. In Oudfrans had men begart, in hedendaags Engels voor bedelaar beggar en in Middelnederlands dat aan de oorsprong van het woord zou liggen, vindt men 'gg', zie Online Etymology Dictionary, Douglas Harper, © 2001-2012. In onderhavig artikel wordt de spelling aangehouden als in beide officiële straatnamen, inzake ook de Oude Beggaardenstraat.