Welkom op Mechelen Mapt! Onze pagina's zijn beveiligd tegen spam of vandalisme.
Fout ontdekt? Mee bijdragen? E-mail ons of registreer u gratis en anoniem om te bewerken.

Battel

Uit Mechelen Mapt, het vrije naslagwerk over Mechelen
Ga naar: navigatie, zoeken
English.gif Village in the municipality of Mechelen
Battel 
– gehucht (cyaan)[N 1] – wijkuitbreiding 2014 (blauw)
– 'verovering' op deelgemeenten 
 ingekleurd 

Battel is een gehucht met de allures van een dorp, aan de Leuvense Vaart in het noordwesten van Mechelen met een kern op een tweetal kilometer van de stadsvesten. Van de huidige wijk bijven de natuurlijke grenzen de Zenne, westwaarts met de Mechelse deelgemeenten Leest en Heffen, en anderzijds de Dijle met Mechelen-Noord en het Battenbroek, doch zuidwaarts werd haar gebied in 2014 gevoelig uitgebreid.

Wijk Battel veel ruimer dan het oude gehucht[bewerken]

Van de Vaart tot aan de Zenne legde het stadsbestuur recentelijk de zuidelijke wijkgrens vast op de E19 zodat een tip "Battel" die voordien in de wijk Mechelen-Zuid hoorde, omheen de oude buurt Stuivenberg[N 2] tot op de Mechelseweg vlakbij de dorpskern van Hombeek reikt. Aan de andere zijde van het kanaal valt niet slechts het sinds de 13e eeuw gekende Den Eik binnen deze wijk maar nu ook nog net de Kapelleblokstraat,[1] nochtans vanouds behorend tot het historische Vrijbroek in het gehucht Auwegem. Tussen Den Eik en Dijle is de aan het kasteeldomein Beaulieu palende onbebouwd gebleven strook van de Bethaniënpolder naar Battel overgeheveld.[2][3][N 3]

Geschiedenis en bezienswaardigheden[bewerken]

Battel ligt net ten noorden van de in oorsprong Romeinse heerweg die later de stad met Dendermonde verbond en aan Den Eik langs de Landweg en Oude Leestsebaan (met het tot Battel gerekende mini-gehuchtje Warande) afweek van de hedendaagse Battelsesteenweg. Het rechtdoor lopende eind van deze laatste leidt naar één van de vroegste parochiekernen te Mechelen, tussen de Hogeweg alwaar tot 1580 de Heilig Kruiskapel had gestaan en het 19e-eeuwse kerkje Sint-Jozef.[4]

Westelijk tot noordwaarts van die kern liggen ook de natuurgebieden Robbroek, Thiebroekbos, Den Battelaer en de Oude Dijlearm. Eveneens in de richting van het Zennegat, de pittoreske noordelijkste uithoek van Battel, staat een wat afgelegen hooghuis. In de sociale woonwijk bezijden het oude centrum vindt men aan het eind van de Tolhuisstraat het destijdse tolhuis vlakbij het op- en afrittencomplex Mechelen-Noord.

De Sint-Jozefskerk en taverne Den Biechtstoel te Battel

Sint-Jozefkerk[bewerken]

De reeds in 1455 wegens een Heilig Kruisprocessie vermelde Heilig Kruiskapel werd door Calvinisten verwoest, in 1627 heropgebouwd en toegewijd aan Sint-Jozef, doch in 1798 door de Fransen afgebroken. In 1862 –'67 verrees aan de Battelse Bergen de huidige neoclassicistische hallenkerk, met een koor dat in 1900 vergroot werd.[4]

Hooghuis[bewerken]

Het hooghuis bevindt zich langs de Hogeweg, aan het einde ervan bij de Zennegatvaart sinds het kanaal rond 1752 gegraven werd. Het gebouw met onder een zadeldak een zolder, verdieping, gelijkvloers met gotische haard en een gewelfde kelder, werd tot laat in de 16e eeuw opgetrokken, allicht als één van de controle- en verdedigingsposten in het noorden van Mechelen. Verbouwingen en een langsschuur dateren vermoedelijk uit de 18e eeuw. Ook een bakhuis is er aanwezig.[5] Die aldus L-vormige hoeve werd in het begin van de 21e eeuw gerenoveerd en als woonhuis ingericht.

In de streek is er nog een hooghuis aan de Mechelsesteenweg 200 in Sint-Katelijne-Waver (op het einde van de Mechelse grote ringweg R6). Eén iets ten zuiden van Battel, dicht bij de Dijle eenzaam in de Bethaniënpolder, verdween na de grote overstroming van 1953, die een bewoonster fataal werd.

Tolhuis[bewerken]

Het tolhuis nabij de Dijle zou een laat 16e-eeuwse schans ter verdediging van Mechelen geweest zijn. De overlevering wil dat er tol geheven werd van riviervaarders. In de 17e eeuw kwam er een aanbouw en rond 1900 een bijgebouw.[6]

Kastelen[bewerken]

Het laat 19e-eeuwse neoclassicistische kasteel soms De Zwaan genoemd naar een voormalige eigenaar of als eerder Hof ter Linden, aan de Hogeweg, werd in de late 20e eeuw opgeknapt en aan de uitgeverij Kluwer verhuurd. Het domein reikt tot bij de Dijledijk tegenover de monding van de Vrouwvliet.[7] en had gehoord tot het 16e- of 17e-eeuwse pacht- en gasthof ‍'t Heilig Graf, waarvan een vleugel voorbehouden was voor een adellijke familie. In 1810 behoorde dit hof aan Jean-Charles Nelis (ridder de Nelis), de oorspronkelijke teler van de Mechelse peer. Slechts een stuk van die vleugel alsook het pachtersgebouw en stallingen werden afgebroken voor de bouw van het kasteel. In de jaren 1920 was dit eigendom van de priorin van ongeschoeide karmelitessen, die er een nimmer voltooide muur liet omheen bouwen, welke mede door een schandaaltje lokale bekendheid kreeg als 'de muur van zuster Madeleine'. Bij de hoek van de Marter- en de Otterstraat bleven delen ervan bewaard naast het voormalig koetshuis, inmiddels ingericht als B&B Refuge Lindenhof. Voor de aanleg van de sociale wijk zou een ander deel afgebroken zijn.[8]

Van het in 1952 gesloopte kasteel van de familie Empain blijven slechts enkele bijgebouwen over: aan de Battelse Bergen bij de Vijverstraat nabij de kerk het zogenaamd Matrozenhuis in neotraditionele stijl met koetshuis, en wat verder aan de overzijde een wasserij uit 1900; aan de Baron Eduard Empainlaan een vroeg 20e-eeuwse duiventil.[9][10]

Het kasteel Beaulieu werd midden de 20e eeuw ook gekend als ‍'t kasteeltje van Michiels naar de toenmalige eigenaar, die op Nekkerspoel de (inmiddels tot Speelgoedmuseum verlaagde) Novatoren liet bouwen en Meubelen Nova bestierde.[11] Het brandde in mei 1992 uit en werd gesloopt. In het parkdomein, toegankelijk vanaf de Battelsesteenweg, bleef een boothuis bestaan bij de vijvers nabij de Dijle.[12][N 3]

Varia[bewerken]

  • In de vierde week van november 2011 werden enkele bewoners uit Battel belicht in het televisieprogramma "Man bijt hond" van de VRT.[13]
  • Battel houdt jaarlijks een rommelmarkt onder de naam "Brommelmarkt".
  • In 'Battel opgehelderd' (2015) beschreef Roger Van Kerckhoven in 330 pagina's met 200 foto's en kaarten, de Battelse geschiedenis sinds de Kelten.[14]

Externe links[bewerken]

Zie ook Bronnen

Galerij[bewerken]

Filmlinks[bewerken]


Bronnen[bewerken]

  1. Wijken en dorpen. Stad Mechelen. Nagezien 2014-11-29. (Een wijk licht op bij aanwijzen.)
  2. De zaak Beaulieu. N-VA Mechelen (2001-08-05). Nagezien 2014-11-30. De nadruk lag al op betrokkenheid van Battelaars.
  3. Vlaams Ministerie Ruimtelijke Ordening, Woonbeleid en Onroerend Erfgoed. Gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan afbakening regionaalstedelijk gebied Mechelen - Bijlage III: Toelichtingsnota (definitieve vasstelling) p. 183. Vlaamse Overheid – Departement RWO – Ruimtelijke Planning (2008). Nagezien 2014-11-30. Beaulieu werd hier bij de toen geheel buiten Battel gelegen Bethaniënpolder gezien.
  4. 4,0 4,1 Parochiekerk Sint-Jozef (ID: 1550). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-11-29.
  5. Hoeve Hooghuis (ID: 1447). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erggoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-11-29.
  6. Tolhuis (ID: 1542). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erggoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-11-29.
  7. Kasteel Hof ter Linden (ID: 1443). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-11-30.
  8. Vermeulen, René (2010-10-31) "De meur van zuster Madelein" (reactie). Mechelen Blogt. Nagezien 2014-12-01.
  9. Bijgebouwen kasteel Empain (ID: 1368). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-11-29.
  10. Duiventil (ID: 1366). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-11-29.
  11. Nova-toren (foto: SME001006469). Stadsarchief Mechelen (online: Regionale Beeldbank van o.m. Mechelen). Nagezien 2014-12-01.
  12. Parkdomein kasteel Beaulieu (ID: 1379). Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed. Onroerend Erfgoed (Vlaamse Overheid). Nagezien 2014-11-29.
  13. Willockx, Christof. Man Bijt Hond zet Battel in de kijker. Gazet van Antwerpen (regio Mechelen) (2011-11-22). Nagezien 2014-11-29.
  14. Smets, Jan et al. (≥ 2015-03-18) Battel opgehelderd. Mechelen Blogt. Nagezien 2015-03-22.

Voetnoten[bewerken]

  1. Het gehucht Battel is hier evenwel getekend volgens de huidige loop van de beide grensrivieren, waarvan de eerdere meanders overigens niet overal de grenslijn met omliggende dorpen hadden bepaald. Wel hoorde een stukje oostelijk van de Oude Dijlearm tot de toenmalige gemeente Walem en de grilligere Zenneloop van het Thiebroekbos tot het Zennegat omsloot meer Heffen. Everaert tekende in 1740 kadasterkaarten van Battel en Auwegem met ook tussen die vanouds Mechelse gehuchten een andere dan de hier naar de amper zeventig jaar jongere kadasterkaarten van Le Brun getekende grens.
  2. Het gaffelvormige eind van de Stuivenbergbaan met de aldaar geadresseerde panden hoort nog steeds bij de wijk Mechelen-Zuid, nochtans aan de overzijde van de E19. Het Robbroek en het overige om die gaffel liggende gebied alsook de ingesloten zone kwamen bij de uitgedeinde wijk Battel.
  3. 3,0 3,1 De vroeg 19e-eeuwse kadasterkaarten sectie F en sectie G van Le Brun bevestigen dat de oude hoeve die tot in de 2e helft van de 20e eeuw tussen de dreef in het toenmalige kasteeldomein en de Neerweg stond en nog net die dreef in het gehucht Battel en dus niet in het gehucht Auwegem lagen. Toen de nog naamloze Frans Broersstraat en de beemd tot tegen het domein nog onbebouwd waren, rekende oud en jong uit de Bethaniënpolderwijk echter dat Battel begon met de Neerweg en het toen smallere pad naar de Dijledijk, een eindje respectievelijk pal achter het domein, allicht doordat tot in de eerste helft van de 19e eeuw de Neerweg al ter hoogte van de kasteeldreef van de steenweg had afgevorkt en pas dan verderop haaks werd aangelegd wijl dat eerdere stukje verdween, zie kadasterplan uit 1858 – '69 van Popp. Anno 2014 tekende de Stad niet alleen het domein maar ook het veel kleiner geworden onbebouwde deel van de Bethaniënpolder in de dat jaar flink uitgebreide '‍wijk Battel'.